🏛️ Kolluk Tarafından Yakalama ve Gözaltı: CMK'nın 90. maddesi uyarınca yakalama yetkisi olan hallerde, kolluk kuvvetleri şüpheliyi yakalayabilir. Ancak, yakalama işleminin hukuka uygun olması için, yakalamanın nedenini ve haklarını şüpheliye bildirmek zorundadır. Gözaltı süresi ise, yakalama yerine en yakın mahkemeye gönderilme süresi dahil, toplu suçlarda 4 günü geçemez.
🔑 Arama ve Elkoyma: CMK'nın 116 ve devamı maddelerinde düzenlenen arama ve elkoyma tedbirleri, delil elde etmek amacıyla uygulanır. Arama kararı, hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından verilir. Ancak, konutta yapılacak arama için mutlaka hakim kararı gereklidir. Elkoyma ise, suç delili veya suçtan elde edilen eşyalara yönelik olarak uygulanır.
👮 İfade Alma ve Sorgu: Şüphelinin veya sanığın ifadesi alınırken, CMK'nın 147. maddesinde belirtilen hakları hatırlatılmalıdır. Bu haklar arasında susma hakkı, müdafii (avukat) isteme hakkı ve aleyhine olan delilleri öğrenme hakkı bulunur. İfade veya sorgu sırasında baskı, cebir, şiddet, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma veya kanuna aykırı vaatte bulunma gibi yöntemler kullanılamaz.
🛡️ Müdafi Yardımından Yararlanma Hakkı: CMK'nın 150. maddesi uyarınca, şüpheli veya sanık müdafi seçme hakkına sahiptir. Eğer şüpheli veya sanık müdafi seçemeyecek durumda ise, talebi halinde kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir. Özellikle, tutuklama istemiyle mahkemeye sevk edilen şüpheli veya sanığın mutlaka müdafii bulunmalıdır.
⚖️ Tutuklama: CMK'nın 100. maddesi uyarınca, tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesinin varlığı ve kaçma şüphesi, delilleri karartma şüphesi veya suç işlemeye devam etme şüphesi gibi tutuklama nedenlerinden birinin bulunması gerekir. Tutuklama, bir tedbir olup, amacı yargılamanın selameti ve delillerin korunmasıdır.
📢 İddianame ve Duruşma Hazırlığı: Cumhuriyet savcısı, soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşırsa, iddianame düzenleyerek mahkemeye sunar. İddianamede, şüpheli veya sanığın kimliği, isnat edilen suç, deliller ve uygulanması istenen kanun maddeleri yer alır. Mahkeme, iddianameyi kabul ettikten sonra duruşma günü belirler ve taraflara tebliğ eder.
🗣️ Duruşma: Duruşma, ceza yargılamasının en önemli aşamasıdır. Duruşmada, tanıklar dinlenir, deliller tartışılır ve taraflar savunmalarını yapar. Duruşma sonunda mahkeme, sanık hakkında beraat, mahkumiyet veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verebilir.
✍️ Kanun Yolları: Mahkeme kararlarına karşı kanun yolları açıktır. İlk derece mahkemelerinin kararlarına karşı istinaf, istinaf mahkemelerinin kararlarına karşı ise temyiz yoluna başvurulabilir. Kanun yolları, kararların hukuka uygunluğunun denetlenmesini sağlar.
🚨 Sıkça Yapılan Hatalar ve Çözüm Önerileri
❌ Yakalama ve Gözaltı Sürelerinin Aşılması: Kolluk kuvvetleri, yakalama ve gözaltı sürelerine dikkat etmelidir. Sürelerin aşılması, hukuka aykırı bir durum yaratır ve delillerin hukuka aykırı elde edildiği anlamına gelebilir. Çözüm olarak, yakalama ve gözaltı sürelerinin takibi için bir sistem kurulmalı ve personelin bu konuda düzenli olarak eğitilmesi sağlanmalıdır.
📝 İfade Almada Usul Hataları: İfade alma sırasında, şüpheli veya sanığın haklarının hatırlatılmaması veya baskı altında ifade alınması gibi usul hataları yapılmaktadır. Bu hatalar, ifadelerin delil değerini ortadan kaldırır. Çözüm olarak, ifade alma işlemlerinin kayıt altına alınması ve personelin bu konuda sürekli olarak eğitilmesi gerekmektedir.
⚖️ Tutuklama Kararlarında Gerekçe Yetersizliği: Tutuklama kararlarında, tutuklama nedenlerinin yeterince açıklanmaması veya soyut gerekçelerle tutuklama kararı verilmesi, hukuka aykırılık oluşturur. Çözüm olarak, tutuklama kararlarında somut delillere dayalı, açık ve anlaşılır gerekçeler belirtilmelidir.
