🧠 Akıl Hastalığı ve Fiil Ehliyeti
Akıl hastalığı, bireyin düşünme, algılama, davranış ve duygusal tepkilerini önemli ölçüde etkileyen bir durumdur. Bu durum, kişinin hukuki ehliyetini, özellikle de fiil ehliyetini etkileyebilir.
- ⚖️ Fiil Ehliyeti: Bir kişinin kendi davranışlarıyla haklar edinebilme ve borçlar altına girebilme yeteneğidir.
- 🧠 Akıl Hastalığı: Bireyin akli melekelerinde kalıcı veya geçici bozukluklara yol açan, düşünce, duygu, algı ve davranışlarını etkileyen tıbbi bir durumdur.
📜 Türk Medeni Kanunu'na Göre Akıl Hastalığı ve Fiil Ehliyeti
Türk Medeni Kanunu (TMK), akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle davranışlarını yönetemeyen veya yaptığı işlerin anlam ve sonuçlarını kavrayamayan kişilerin fiil ehliyetinin olmadığını belirtir.
- 📜 TMK Madde 13: "Yaşının küçüklüğü yüzünden veya akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da benzeri sebeplerden biriyle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes, bu Kanuna göre ayırt etme gücüne sahiptir."
- 📜 TMK Madde 16: "Ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin fiilleri hukukî sonuç doğurmaz."
🧩 Fiil Ehliyetinin Belirlenmesi
Bir kişinin akıl hastalığı veya zayıflığı nedeniyle fiil ehliyetinin olup olmadığı, genellikle mahkeme tarafından görevlendirilen uzman hekim raporu ile belirlenir.
- 👨⚕️ Uzman Hekim Raporu: Psikiyatristler tarafından hazırlanan bu rapor, kişinin akıl sağlığı durumunu, davranışlarını yönetme ve yaptığı işlerin anlam ve sonuçlarını kavrama yeteneğini değerlendirir.
- ⚖️ Mahkeme Kararı: Uzman raporu ve diğer deliller dikkate alınarak, mahkeme kişinin fiil ehliyetinin olup olmadığına karar verir.
🛡️ Kısıtlılık (Vesayet) Kararı
Eğer bir kişi akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle fiil ehliyetine sahip değilse, mahkeme bu kişi için kısıtlılık (vesayet) kararı verebilir.
- 🛡️ Kısıtlılık: Fiil ehliyeti olmayan kişinin hukuki işlemlerini yürütmek üzere bir vasi atanmasıdır.
- 🧑⚖️ Vasi: Kısıtlının malvarlığını yönetir, onun adına hukuki işlemleri yapar ve kişisel bakımını üstlenir.
✍️ Akıl Hastalığı ve Hukuki İşlemler
Akıl hastalığı nedeniyle fiil ehliyeti olmayan bir kişinin yaptığı hukuki işlemler (örneğin, sözleşme, vasiyetname), genellikle geçersizdir.
- ❌ Sözleşmeler: Fiil ehliyeti olmayan bir kişinin yaptığı sözleşmeler, karşı tarafın iyiniyetli olup olmamasına göre farklı sonuçlar doğurabilir.
- 📜 Vasiyetname: Akıl sağlığı yerinde olmayan bir kişinin yaptığı vasiyetname, iptal davası açılarak geçersiz kılınabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
- ❓ Akıl hastalığı olan herkes kısıtlanır mı?
Hayır, sadece akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle davranışlarını yönetemeyen veya yaptığı işlerin anlam ve sonuçlarını kavrayamayan kişiler kısıtlanır.
- ❓ Kısıtlılık kararı nasıl kaldırılır?
Kısıtlılık kararı, kişinin akıl sağlığının düzeldiğinin uzman hekim raporu ile kanıtlanması ve mahkemenin kararıyla kaldırılabilir.
