⚖️ İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nin (İHAS) Temel İlkeleri
- 📜 İnsan Onuru: Herkes doğuştan sahip olduğu onura saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Bu, tüm diğer hakların temelidir.
- 🛡️ Hakların Evrenselliği: İnsan hakları, dil, din, ırk, cinsiyet, siyasi görüş veya başka herhangi bir ayrım gözetilmeksizin herkes için geçerlidir.
- 🤝 Hakların Devredilemezliği: İnsan hakları, bireyler tarafından başkalarına devredilemez veya vazgeçilemez.
- ⚖️ Hakların Bölünmezliği: Tüm insan hakları birbiriyle bağlantılıdır ve birbirini destekler. Siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel haklar ayrılmaz bir bütündür.
🏛️ Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)
- 📍 Merkezi: Strazburg, Fransa
- 🗓️ Kuruluş: 1959
- 🎯 Amacı: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (İHAS) uygulanmasını sağlamak ve Sözleşme'ye taraf devletlerin bireylerin haklarını ihlal etmesini engellemek.
- 🧑⚖️ Yapısı: Tek yargıçlı davalar, komiteler, daireler ve Büyük Daire olmak üzere farklı oluşumlardan meydana gelir.
- 🔑 Başvuru Şartları:
- 👨⚖️ İç hukuk yollarının tüketilmiş olması
- ⏳ Altı aylık başvuru süresinin aşılmamış olması
- 🚫 Başvurunun Sözleşme'ye aykırı olmaması
- 👤 Başvurucunun mağdur statüsünde olması
🔑 İHAS'ın Temel Maddeleri
🛡️ Madde 2: Yaşam Hakkı
- 👶 Herkesin yaşam hakkı yasayla korunur.
- ☠️ Hiç kimse kasten öldürülemez.
- 👮 Ölüm cezasının uygulanması yasaktır.
- ⚠️ Meşru müdafaa, yasal tutuklama veya isyanın bastırılması gibi durumlarda güç kullanımı yaşam hakkının ihlali sayılmaz.
torture Madde 3: İşkence Yasağı
- 🚫 Hiç kimseye işkence yapılamaz, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamelede bulunulamaz veya ceza verilemez.
- ⚠️ Bu yasak mutlak bir yasaktır ve hiçbir istisnası yoktur.
⛓️ Madde 5: Özgürlük ve Güvenlik Hakkı
- 🚶 Herkesin özgürlük ve güvenlik hakkı vardır.
- 👮 Keyfi tutuklama ve gözaltı yasaktır.
- ⚖️ Tutuklanan veya gözaltına alınan kişiye, tutuklanma nedenleri ve kendisine yöneltilen suçlamalar derhal bildirilmelidir.
- ⏳ Tutuklanan veya gözaltına alınan kişi, makul bir süre içinde yargılanmalı veya serbest bırakılmalıdır.
🗣️ Madde 10: İfade Özgürlüğü
- 📢 Herkesin ifade özgürlüğü hakkı vardır.
- 📰 Bu hak, düşünce özgürlüğünü, haber alma ve verme özgürlüğünü de içerir.
- ⚠️ İfade özgürlüğü, başkalarının haklarının korunması, milli güvenlik, kamu düzeni, genel ahlak veya sağlık gibi nedenlerle sınırlanabilir.
📚 AİHM Kararlarında Sıkça Karşılaşılan Kavramlar
- ⚖️ Orantılılık İlkesi: Bir müdahalenin meşru bir amaç taşıması ve bu amaca ulaşmak için gerekli ve uygun olması gereklidir.
- 🎯 Meşru Amaç: İHAS'ta yer alan haklara yapılan müdahalelerin, Sözleşme'de belirtilen meşru amaçlardan birine yönelik olması gereklidir (örneğin, milli güvenlik, kamu düzeni, başkalarının hakları).
- ⚠️ Gerekli Olma: Bir müdahalenin, demokratik bir toplumda zorunlu bir ihtiyacı karşılaması gereklidir.
- 🔎 Takdir Marjı: AİHM'in, ulusal makamların belirli konularda karar verirken sahip oldukları serbestiye verdiği önem. Ancak bu serbesti sınırsız değildir ve AİHM, ulusal makamların kararlarını denetler.
💡 Örnek Olaylar ve AİHM Kararları
Aşağıdaki örnekler, AİHM'nin farklı konulardaki yaklaşımlarını göstermektedir:
👩⚖️ İfade Özgürlüğü ve Terör Propagandası
Bir gazetecinin, terör örgütü propagandası yaptığı gerekçesiyle yargılanması ve mahkum edilmesi durumunda, AİHM ifade özgürlüğünün sınırlarını değerlendirir. Mahkeme, gazetecinin ifadelerinin şiddeti teşvik edip etmediğini, demokratik tartışmaya katkıda bulunup bulunmadığını ve müdahalenin orantılı olup olmadığını inceler.
👮 Gözaltı Sürelerinin Uzunluğu
Bir kişinin uzun süre tutuklu kalması durumunda, AİHM, gözaltı süresinin makul olup olmadığını değerlendirir. Mahkeme, davanın karmaşıklığını, delillerin toplanmasındaki zorlukları ve tutukluluğun gerekçelerini göz önünde bulundurur. $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ denklemi gibi karmaşık hukuki süreçler gözaltı sürelerini etkileyebilir.
🏡 Özel Hayata Saygı Hakkı ve Telefon Dinlemeleri
Bir kişinin telefonlarının yasal olmayan bir şekilde dinlenmesi durumunda, AİHM, özel hayata saygı hakkının ihlal edilip edilmediğini değerlendirir. Mahkeme, dinlemenin yasal bir dayanağı olup olmadığını, dinlemenin süresini ve kapsamını, elde edilen bilgilerin nasıl kullanıldığını ve dinlemenin orantılı olup olmadığını inceler.
