🧬 AYT Biyoloji Hormonal Sistem: En Kapsamlı Ders Notları
Hormonlar, vücudumuzdaki farklı organ ve dokular arasındaki iletişimi sağlayan kimyasal habercilerdir. Endokrin bezler tarafından üretilirler ve kan yoluyla hedef hücrelere taşınarak çeşitli fizyolojik olayları düzenlerler.
🎯 Hormonların Genel Özellikleri
- 🧪 Organik Yapı: Hormonlar genellikle protein, peptit, amino asit türevi veya steroid yapılıdır.
- 🩸 Kan Yoluyla Taşınma: Endokrin bezlerden salgılanan hormonlar, kan dolaşımı aracılığıyla hedef hücrelere ulaşır.
- 🔑 Hedef Hücre Etkisi: Hormonlar, sadece belirli hedef hücrelerdeki reseptörlere bağlanarak etki gösterirler.
- ⏱️ Yavaş ve Uzun Süreli Etki: Sinir sistemine göre daha yavaş etki gösterirler, ancak etkileri daha uzun sürelidir.
- 🔄 Homeostasi: Vücudun iç dengesinin (homeostasi) korunmasında önemli rol oynarlar.
- 📉 Az Miktarda Etki: Çok küçük miktarlarda bile büyük fizyolojik değişikliklere neden olabilirler.
🧠 Başlıca Endokrin Bezler ve Hormonları
- 🧠 Hipotalamus:
- ➡️ Görevleri: Vücut sıcaklığı, açlık, susuzluk gibi temel ihtiyaçları düzenler. Hipofiz bezini kontrol eder.
- ➡️ Hormonları: Salgılatıcı (releasing) ve engelleyici (inhibiting) hormonlar salgılar.
- 🧠 Hipofiz Bezi:
- ➡️ Ön Hipofiz: Büyüme hormonu (GH), tiroid uyarıcı hormon (TSH), adrenokortikotropik hormon (ACTH), folikül uyarıcı hormon (FSH), lüteinleştirici hormon (LH), prolaktin (PRL) salgılar.
- ➡️ Arka Hipofiz: Vazopressin (ADH) ve oksitosin hormonlarını salgılar (bu hormonlar hipotalamus tarafından üretilir, hipofizde depolanır).
- thyroid Tiroid Bezi:
- ➡️ Hormonları: Tiroksin (T4) ve triiyodotironin (T3) (metabolizmayı hızlandırır), kalsitonin (kandaki kalsiyum seviyesini düşürür).
- 🛡️ Paratiroid Bezi:
- ➡️ Hormonu: Paratiroid hormonu (PTH) (kandaki kalsiyum seviyesini yükseltir).
- 🫀 Böbrek Üstü Bezi (Adrenal Bez):
- ➡️ Korteks (Kabuk) Bölgesi: Kortizol (stres hormonu), aldosteron (sodyum ve su dengesini sağlar), eşey hormonları salgılar.
- ➡️ Medulla (Öz) Bölgesi: Adrenalin (epinefrin) ve noradrenalin (norepinefrin) (sempatik sinir sistemini uyarır) salgılar.
- pancreas Pankreas:
- ➡️ Hormonları: İnsülin (kan şekerini düşürür), glukagon (kan şekerini yükseltir).
- 🥚/ 🥜 Eşey Bezleri (Gonadlar):
- ➡️ Erkeklerde Testisler: Testosteron (erkeklik hormonu) salgılar.
- ➡️ Kadınlarda Yumurtalıklar: Östrojen ve progesteron (dişilik hormonları) salgılar.
⚖️ Hormonların Geri Bildirim Mekanizmaları
Hormon salgısının düzenlenmesinde geri bildirim mekanizmaları önemli rol oynar. Genellikle negatif geri bildirim (inhibisyon) yoluyla hormon seviyeleri kontrol altında tutulur.
- ➖ Negatif Geri Bildirim: Hormon seviyesi arttıkça, salgılanmasını sağlayan uyarı azalır. Örneğin, tiroid hormonu (T3/T4) seviyesi yükseldiğinde, TSH salgısı azalır.
- ➕ Pozitif Geri Bildirim: Hormon seviyesi arttıkça, salgılanmasını sağlayan uyarı artar. Örneğin, doğum sırasında oksitosin salgısı arttıkça, kasılmalar şiddetlenir ve daha fazla oksitosin salgılanır.
🩺 Hormonal Sistem Hastalıkları
- 🍬 Diyabet (Şeker Hastalığı): İnsülin eksikliği veya insüline karşı direnç sonucu kan şekerinin yükselmesiyle karakterizedir.
- ⬆️ Hipertiroidizm: Tiroid bezinin aşırı aktif olması sonucu T3 ve T4 hormonlarının fazla salgılanmasıdır.
- ⬇️ Hipotiroidizm: Tiroid bezinin yetersiz aktif olması sonucu T3 ve T4 hormonlarının az salgılanmasıdır.
- ⬆️ Akromegali: Büyüme hormonu (GH) fazlalığı sonucu özellikle el, ayak ve yüz kemiklerinde görülen anormal büyümedir.
Bu notlar, AYT Biyoloji sınavına hazırlanırken hormonal sistem konusunu anlamanıza yardımcı olacaktır. Başarılar!
