🧠 Çocukluk Dönemi Bilişsel Gelişim: AYT Psikoloji Soru Analizi
Çocukluk dönemi, insan gelişiminin en hızlı ve önemli evrelerinden biridir. Bu dönemde bilişsel yetenekler büyük bir hızla gelişir. AYT psikoloji sınavında da bu konuyla ilgili sorular sıklıkla karşımıza çıkar. Gelin, çıkmış sorular üzerinden bu dönemi daha yakından inceleyelim.
🐣 Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı
Piaget, bilişsel gelişimi evreler halinde açıklamıştır. Bu evreler şunlardır:
- 👶 Duyusal-Motor Dönem (0-2 yaş): Bebekler dünyayı duyuları ve motor becerileriyle keşfederler. Nesne devamlılığı bu dönemde kazanılır.
- 🧸 İşlem Öncesi Dönem (2-7 yaş): Sembolik düşünme gelişir, ancak çocuklar henüz mantıksal işlemleri yapamazlar. Benmerkezcilik ve animizm bu dönemin özelliklerindendir.
- 🧮 Somut İşlemler Dönemi (7-12 yaş): Mantıksal düşünme başlar, ancak soyut kavramları anlamakta zorlanırlar. Korunum ilkesi bu dönemde kazanılır.
- 🧠 Soyut İşlemler Dönemi (12+ yaş): Soyut düşünme, hipotez kurma ve problem çözme becerileri gelişir.
Şimdi, bu kuramla ilgili çıkmış bir soruya bakalım:
SORU: (2018-AYT) İlkokul 2. sınıfa giden Ali, bardaktaki suyun farklı bir kaba boşaltıldığında miktarının değiştiğini düşünmektedir. Piaget'nin bilişsel gelişim kuramına göre Ali hangi dönemdedir?
A) Duyusal-Motor Dönem
B) İşlem Öncesi Dönem
C) Somut İşlemler Dönemi
D) Soyut İşlemler Dönemi
E) Ergenlik Dönemi
ÇÖZÜM: Ali, korunum ilkesini henüz kazanamadığı için İşlem Öncesi Dönemdedir. Doğru cevap B seçeneğidir.
🦉 Vygotsky'nin Sosyo-Kültürel Kuramı
Vygotsky, bilişsel gelişimin sosyal etkileşimler ve kültürel faktörler yoluyla gerçekleştiğini savunur.
- 🤝 Yakınsak Gelişim Alanı (YGA): Çocuğun tek başına yapamadığı, ancak bir yetişkin veya daha bilgili bir akran yardımıyla yapabileceği görevler alanıdır.
- scaffolding (İskele Kurma): Çocuğa YGA'sında destek sağlama sürecidir.
Vygotsky ile ilgili bir soru örneği:
SORU: (2020-AYT) Öğretmeni, Ayşe'ye matematik problemlerini çözmesinde rehberlik etmekte, gerektiğinde ipuçları vermektedir. Ayşe'nin problemi çözebilecek düzeye gelmesiyle birlikte öğretmen desteğini azaltmaktadır. Bu durum, Vygotsky'nin hangi kavramıyla açıklanır?
A) Bilişsel Çelişki
B) Kendiliğindenlik
C) İskele Kurma
D) Olgunlaşma
E) Koşullanma
ÇÖZÜM: Öğretmenin Ayşe'ye sağladığı destek ve bu desteği zamanla azaltması, iskele kurma kavramıyla açıklanır. Doğru cevap C seçeneğidir.
🧩 Bilgi İşlem Kuramı
Bilgi işlem kuramı, insan zihnini bir bilgisayara benzeterek bilişsel süreçleri açıklamaya çalışır.
- 💾 Duyusal Bellek: Bilginin çok kısa süreyle saklandığı ilk aşamadır.
- 🧠 Kısa Süreli Bellek: Bilginin geçici olarak işlendiği ve saklandığı aşamadır.
- 📚 Uzun Süreli Bellek: Bilginin kalıcı olarak saklandığı aşamadır.
Bilgi işlem kuramıyla ilgili bir soru örneği:
SORU: (2019-AYT) Derste öğretmenin anlattıklarını dikkatle dinleyen ve not alan bir öğrencinin bilgileri işleme süreci, bilgi işlem kuramına göre hangi aşamaları içerir?
A) Duyusal Bellek - Kısa Süreli Bellek - Uzun Süreli Bellek
B) Kısa Süreli Bellek - Duyusal Bellek - Uzun Süreli Bellek
C) Uzun Süreli Bellek - Kısa Süreli Bellek - Duyusal Bellek
D) Duyusal Bellek - Uzun Süreli Bellek - Kısa Süreli Bellek
E) Uzun Süreli Bellek - Duyusal Bellek - Kısa Süreli Bellek
ÇÖZÜM: Bilgi önce duyusal belleğe gelir, sonra kısa süreli bellekte işlenir ve uzun süreli belleğe aktarılır. Doğru cevap A seçeneğidir.
🎯 Özet
Çocukluk dönemi bilişsel gelişim, AYT psikoloji sınavında önemli bir konudur. Piaget, Vygotsky ve bilgi işlem kuramı gibi farklı yaklaşımları anlamak, bu konudaki soruları doğru cevaplamanıza yardımcı olacaktır. Bol bol soru çözerek ve kavramları tekrar ederek başarınızı artırabilirsiniz.
