Bitkilerde Hareket: Tropizma ve Nasti Hareketleri

Question

Bitkilerin hareketlerini anlamakta zorlanıyorum. Özellikle tropizma ve nasti hareketleri arasındaki temel farkı tam olarak kavrayamadım. Birinin yönelim, diğerinin ise uyarana yöneliksiz olduğunu biliyorum ama örneklerle pekiştirmek istiyorum.

Answer 1

🌱 Bitkilerde Hareket: Tropizma ve Nasti Hareketleri

Bitkiler, genellikle hareketsiz canlılar olarak düşünülse de, aslında çevrelerindeki uyaranlara karşı çeşitli hareketler sergilerler. Bu hareketler, bitkinin büyümesini, hayatta kalmasını ve üremesini doğrudan etkiler. Bitkilerde görülen temel hareketler tropizma ve nasti hareketleri olarak iki ana başlık altında incelenir.

🌻 Tropizma Hareketleri

Tropizma, bitkinin büyüme yönünün dışarıdan gelen bir uyarıcıya bağlı olarak değişmesidir. Yani, bitki belirli bir yöne doğru büyür veya o yönden uzaklaşır. Bu hareketler genellikle yavaştır ve bitkinin uzun vadeli adaptasyon stratejilerindendir.

• ☀️ Fototropizma: Bitkinin ışığa doğru yönelmesidir. Sürgünler genellikle pozitif fototropizma gösterirken, kökler negatif fototropizma gösterebilir.
• 🪴 Geotropizma (Gravitropizma): Yerçekimine karşı verilen tepkidir. Kökler genellikle pozitif geotropizma göstererek toprağın derinliklerine doğru büyürken, sürgünler negatif geotropizma göstererek yukarı doğru büyür.
• 💧 Hidrotropizma: Bitkinin suya doğru yönelmesidir. Kökler, suyun bulunduğu yöne doğru büyüyerek bitkinin su ihtiyacını karşılar.
• 🧱 Tigmotropizma: Bitkinin bir yüzeye dokunduğunda gösterdiği tepkidir. Örneğin, sarmaşıkların bir desteğe sarılması tigmotropizma sayesinde gerçekleşir.
• 🧪 Kemotropizma: Kimyasal maddelere karşı verilen tepkidir. Örneğin, köklerin topraktaki besin maddelerine doğru büyümesi kemotropizma örneğidir.

Örnek Soru: Bir bitkiyi karanlık bir ortama yerleştirirseniz ve tek bir yönden ışık verirseniz ne olur? Açıklayınız.

Çözüm: Bitki, ışığın geldiği yöne doğru eğilecektir. Bu durum, pozitif fototropizma olarak adlandırılır. Işık, bitkinin büyümesini ve fotosentez yapmasını sağlayan temel bir uyarıcıdır.

🌸 Nasti Hareketleri

Nasti hareketleri, tropizma hareketlerinden farklı olarak, bitkinin büyüme yönünü değiştirmeyen, uyaranın yönüne bağlı olmayan hareketlerdir. Bu hareketler genellikle hızlıdır ve bitkinin ani değişikliklere tepki vermesini sağlar.

• 🌡️ Termonasti: Sıcaklık değişimlerine bağlı olarak gerçekleşen hareketlerdir. Örneğin, lale çiçeklerinin belirli bir sıcaklıkta açılıp kapanması termonasti örneğidir.
• 💡 Fotonasti: Işık yoğunluğundaki değişimlere bağlı olarak gerçekleşen hareketlerdir. Örneğin, bazı çiçeklerin gündüz açılıp gece kapanması fotonasti örneğidir.
• 🤏 Tigmonasti (Sismonasti): Dokunma veya sarsıntı gibi uyaranlara bağlı olarak gerçekleşen hareketlerdir. Örneğin, küstüm otunun yapraklarının dokunulduğunda kapanması tigmonasti örneğidir.
• 🌙 Niktanasti: Gün uzunluğundaki değişimlere (gece ve gündüz döngüsü) bağlı olarak gerçekleşen hareketlerdir. Birçok bitkinin yapraklarını gece kapatıp gündüz açması niktanasti örneğidir.

Örnek: Küstüm otuna dokunulduğunda yapraklarının kapanmasının nedeni nedir?

Cevap: Küstüm otunun yapraklarının kapanması tigmonasti (veya sismonasti) olarak adlandırılan bir tepkidir. Bu hareket, bitkinin hücrelerindeki su basıncının (turgor basıncı) hızla değişmesi sonucu meydana gelir.

Bitkilerdeki bu hareketler, onların çevreleriyle etkileşim kurmalarını ve hayatta kalma şanslarını artırmalarını sağlar. Tropizma ve nasti hareketleri, bitkilerin adaptasyon yeteneklerinin önemli bir göstergesidir.