Reşat Nuri Güntekin'in ölümsüz eseri Çalıkuşu, genç bir öğretmen olan Feride'nin Anadolu'nun çeşitli köşelerindeki yaşam mücadelesini, aşkını ve idealizmini konu alır. Roman, Feride'nin yetim kalmasının ardından teyzesinin himayesinde büyümesiyle başlar. Teyzesinin oğlu Kamran'a aşık olan Feride, nişanlanmalarının arifesinde Kamran'ın ihanetini öğrenir ve büyük bir hayal kırıklığı yaşar.
Bu acı olay üzerine Feride, öğretmenlik mesleğini seçerek Anadolu'nun ücra köylerine gitmeye karar verir. Görev yaptığı her yerde öğrencilerine ışık tutmaya çalışan Feride, aynı zamanda geçmişiyle de hesaplaşır. Kimliğini gizleyerek, farklı isimler kullanarak dolaşır. Bu süreçte hem zorlu yaşam koşullarıyla mücadele eder hem de insanlara yardım etme idealinden vazgeçmez.
Roman boyunca Feride'nin yaşadığı aşk, hayal kırıklıkları, fedakarlıkları ve Anadolu insanının yaşamı etkileyici bir dille anlatılır. Çalıkuşu, sadece bir aşk hikayesi değil, aynı zamanda bir dönemin Türkiye'sinin sosyal ve kültürel yapısını da yansıtan önemli bir eserdir.
Feride, romanın başkahramanıdır. Küçük yaşta anne ve babasını kaybeden Feride, enerjik, zeki ve idealist bir genç kızdır. Teyzesinin oğlu Kamran'a olan aşkı, hayatının dönüm noktası olur. İhanete uğramasıyla birlikte öğretmenlik mesleğine yönelir ve Anadolu'nun çeşitli yerlerinde görev yapar. Gururlu, güçlü ve bağımsız bir karaktere sahiptir. Dışarıya karşı sert görünse de, içinde sevgi dolu bir kalbi vardır.
Kamran, Feride'nin teyzesinin oğlu ve ilk aşkıdır. Yakışıklı, zeki ve başarılı bir doktordur. Feride ile nişanlanmalarına rağmen, başka bir kadınla ilişkisi olduğu ortaya çıkar. Bu durum, Feride'nin hayata bakışını değiştirir ve onu Anadolu'ya sürükler. Pişmanlık duysa da, Feride'nin güvenini yeniden kazanmakta zorlanır. Romanda karmaşık bir karakter olarak karşımıza çıkar.
Çalıkuşu romanında Feride ve Kamran dışında da birçok önemli karakter bulunmaktadır. Bunlardan bazıları:
