🛡️ Özel Güvenlik Görevlilerinin İnsan Hakları Kapsamındaki Yükümlülükleri
Özel güvenlik görevlileri, kamu güvenliğinin sağlanmasına yardımcı olurken, insan haklarına saygı göstermekle yükümlüdürler. Bu yükümlülükler, hem ulusal mevzuatımızda hem de uluslararası insan hakları sözleşmelerinde açıkça belirtilmiştir.
- 📜 Anayasa: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, temel hak ve özgürlükleri güvence altına alır. Özel güvenlik görevlileri, görevlerini yerine getirirken Anayasa'ya uygun hareket etmek zorundadır.
- 👮 5188 Sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun: Bu kanun, özel güvenlik görevlilerinin yetki ve sorumluluklarını belirler. Kanun, görevlilerin yetkilerini kullanırken orantılılık ilkesine uymalarını ve insan haklarına saygı göstermelerini şart koşar.
- ⚖️ Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK): CMK, yakalama, arama ve elkoyma gibi konularda özel güvenlik görevlilerine yetkiler verirken, bu yetkilerin kullanımında uyulması gereken usul ve esasları düzenler.
- 🌍 İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi (İHAS): Türkiye'nin de taraf olduğu İHAS, yaşam hakkı, işkence yasağı, adil yargılanma hakkı gibi temel hakları güvence altına alır. Özel güvenlik görevlileri, görevlerini yerine getirirken İHAS'a aykırı davranışlardan kaçınmalıdır.
❓ Soru-Cevaplarla İnsan Hakları Mevzuatı
❓ Soru 1: Bir özel güvenlik görevlisi, şüpheli gördüğü bir kişiyi hangi şartlarda yakalayabilir?
Özel güvenlik görevlisi, 5188 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca, aşağıdaki durumlarda kişiyi yakalama yetkisine sahiptir:
- 🚨 Suçüstü Hal: İşlenmekte olan veya henüz işlenmiş olan bir suçun varlığı halinde.
- 📢 Hakkında Yakalama Emri Bulunması: Hakkında yakalama emri veya mahkumiyet kararı bulunan kişilerin tespiti halinde.
- 👤 Kimlik Tespiti: Kimliğini ibraz etmeyen veya ibraz ettiği kimliğin doğruluğundan şüphe duyulan kişilerin kimliklerinin tespiti amacıyla.
❓ Soru 2: Yakalanan bir kişiye karşı nasıl davranılmalıdır?
Yakalanan kişiye karşı aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
- 🤝 Saygılı Davranış: Yakalanan kişiye karşı saygılı ve nazik davranılmalıdır.
- ℹ️ Bilgilendirme: Yakalama sebebi ve hakları hakkında bilgilendirme yapılmalıdır.
- 🚫 Kötü Muamele Yasağı: Kesinlikle kötü muamelede bulunulmamalı, işkence, insanlık dışı veya aşağılayıcı davranışlardan kaçınılmalıdır.
- 📞 Yetkililere Teslim: Yakalanan kişi, en kısa sürede yetkili genel kolluk kuvvetlerine teslim edilmelidir.
❓ Soru 3: Özel güvenlik görevlisi, hangi durumlarda zor kullanma yetkisine sahiptir?
Özel güvenlik görevlisi, zor kullanma yetkisini sadece aşağıdaki durumlarda ve ölçülü olarak kullanabilir:
- 🛡️ Meşru Müdafaa: Kendisine veya başkasına yönelik saldırıları defetmek için.
- 🛑 Kaçmayı Önleme: Yakalanan kişinin kaçmasını önlemek için.
- 📍 Görevini Yapmasını Engelleme: Görevini yapmasını engelleyenlere karşı.
Zor kullanma yetkisi, orantılılık ilkesine uygun olarak kullanılmalı ve aşırıya kaçılmamalıdır.
❓ Soru 4: Özel güvenlik görevlisi bir kişinin üzerini arayabilir mi? Hangi şartlarda?
Özel güvenlik görevlileri, 5188 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca, sadece aşağıdaki şartlarda kişilerin üzerini arayabilir:
- ⚠️ Arama Kararı: Hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle.
- 🚨 Suçüstü Hal: Suçüstü halinde, suçun işlenmesini engellemek veya suç delillerini elde etmek amacıyla.
- 🏢 Giriş Kontrolü: Görevli oldukları alanlara girişlerde, güvenliği sağlamak amacıyla (örneğin, AVM girişleri). Bu durumda arama, ilgili alanın güvenliğiyle sınırlı olmalıdır.
Arama, mutlaka aynı cinsiyetten bir görevli tarafından yapılmalıdır.
❓ Soru 5: Özel güvenlik görevlilerinin yetkilerini aşması durumunda ne olur?
Özel güvenlik görevlilerinin yetkilerini aşması durumunda, Türk Ceza Kanunu (TCK) hükümleri uygulanır. Yetki aşımı, görevi kötüye kullanma, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, yaralama gibi suçları oluşturabilir. Ayrıca, idari soruşturma da açılabilir ve görevden uzaklaştırma veya işten çıkarma gibi yaptırımlar uygulanabilir.
📚 Örnek Soru Çözümleri
📌 Örnek 1:
Özel güvenlik görevlisi Ayşe, görev yaptığı AVM'de şüpheli hareketler sergileyen bir şahsı durdurur. Şahsın kimliğini ibraz etmemesi üzerine Ayşe, şahsı zorla alıkoyar ve üzerini arar. Aramada herhangi bir suç unsuruna rastlamaz.
Ayşe'nin bu davranışı hukuka uygun mudur?
A) Evet, şüpheli hareketler sergilemesi nedeniyle hukuka uygundur.
B) Kısmen uygundur, kimlik ibraz etmemesi nedeniyle durdurması uygundur.
C) Hayır, kimlik ibraz etmemesi durumu zorla alıkoyma ve arama için yeterli değildir.
D) Evet, AVM'lerde güvenlik görevlilerinin bu tür yetkileri vardır.
Cevap: C) Hayır, kimlik ibraz etmemesi durumu zorla alıkoyma ve arama için yeterli değildir.
Açıklama: Kimlik ibraz etmemesi, şahsı alıkoymak ve üzerini aramak için tek başına yeterli bir gerekçe değildir. Arama için hakim kararı veya suçüstü hali gerekmektedir.
📌 Örnek 2:
Özel güvenlik görevlisi Bekir, bir fabrikada görev yapmaktadır. Fabrika içerisindeki bir hırsızlık olayını araştırırken, işçilerden Ali'nin odasını aramak ister. Ali, arama izni olmadığını belirterek aramaya karşı çıkar.
Bekir, Ali'nin odasını arayabilir mi?
A) Evet, hırsızlık olayını aydınlatmak için arayabilir.
B) Evet, fabrika içerisinde arama yetkisi vardır.
C) Hayır, arama kararı olmadan arayamaz.
D) Evet, şüpheli gördüğü herkesin odasını arayabilir.
Cevap: C) Hayır, arama kararı olmadan arayamaz.
Açıklama: Özel güvenlik görevlileri, arama kararı olmadan özel alanlarda arama yapamazlar. Hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri gereklidir.
📌 Örnek 3:
Bir özel güvenlik görevlisi, görev yaptığı sırada bir gösteriyle karşılaşır. Göstericilerden bazıları, güvenlik görevlisine taş atarak saldırmaya başlar.
Güvenlik görevlisi bu durumda ne yapmalıdır?
A) Göstericilere ateş etmelidir.
B) Orantılı güç kullanarak saldırıyı defetmeli ve durumu derhal genel kolluk kuvvetlerine bildirmelidir.
C) Göstericilere karşı hiçbir şey yapmamalıdır.
D) Göstericileri dağıtmak için biber gazı kullanmalıdır.
Cevap: B) Orantılı güç kullanarak saldırıyı defetmeli ve durumu derhal genel kolluk kuvvetlerine bildirmelidir.
Açıklama: Güvenlik görevlisi, meşru müdafaa hakkını kullanarak orantılı güçle saldırıyı defetmeli ve durumu derhal yetkililere bildirmelidir. Ateşli silah kullanmak son çare olmalıdır.
📌 Örnek 4:
$x^2 - 4 = 0$ denkleminin çözüm kümesi nedir?
A) $\{-2, 2\}$
B) $\{2\}$
C) $\{-4, 4\}$
D) $\{-2\}$
Cevap: A) $\{-2, 2\}$
Açıklama: $x^2 - 4 = 0$ denklemi, $(x-2)(x+2) = 0$ şeklinde çarpanlarına ayrılabilir. Bu durumda $x = 2$ veya $x = -2$ olur. Dolayısıyla çözüm kümesi $\{-2, 2\}$'dir.
