🗣️ Ünlü Daralması Nedir?
Türkçede bazı fiillerin sonuna “-yor” eki getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş ünlüler (a, e) daralarak (ı, i, u, ü) değişebilir. Bu olaya ünlü daralması denir.
🧐 Ünlü Daralması Hangi Durumlarda Görülür?
- 🏃♀️ “-yor” Ekiyle Oluşan Fiillerde: Ünlü daralmasının en tipik örneği, şimdiki zaman eki olan “-yor” ekinin kullanıldığı fiillerde görülür.
- 😢 “de-” ve “ye-” Fiillerinde: Bu iki fiil, ünlü daralmasının özel durumlarını oluşturur.
✍️ Örneklerle Ünlü Daralması
“-yor” Ekiyle Daralan Ünlüler
- 🍎 Başlamak → Başlıyor: Fiilin sonundaki “a” ünlüsü, “ı” ünlüsüne dönüşür.
- 💃 Oynamak → Oynuyor: Fiilin sonundaki “a” ünlüsü, “u” ünlüsüne dönüşür.
- 🥰 Gülmek → Gülüyor: Fiilin sonundaki “e” ünlüsü, “ü” ünlüsüne dönüşür.
- ✍️ Beklemek → Bekliyor: Fiilin sonundaki “e” ünlüsü, “i” ünlüsüne dönüşür.
"de-" ve "ye-" Fiillerindeki Daralmalar
- 🗣️ Demek → Diyor: “e” ünlüsü “i” ünlüsüne dönüşür.
- 🍽️ Yemek → Yiyor: “e” ünlüsü “i” ünlüsüne dönüşür.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gerekenler
Her “-yor” eki alan fiilde ünlü daralması görülmez. Sadece son hecesinde “a” veya “e” geniş ünlüleri bulunan fiillerde daralma olur.
- ❌ Anlamak → Anlıyor (Yanlış): Doğrusu “Anlıyor” şeklindedir. Burada ünlü değişimi olmaz.
- ✅ Ağlamak → Ağlıyor: Fiilin kökünde "a" olduğu için daralma olur.
Ünlü daralması, Türkçenin ses olaylarından biridir ve dilin akıcılığını sağlamada önemli bir rol oynar. Bu kurallara dikkat ederek, dilimizi daha doğru ve etkili kullanabiliriz.
