🧬 7. Sınıf Fen Bilimleri: Hücrenin Gizemli Dünyası
Hücre, canlıların en küçük yapı birimi ve temel işlevsel ünitesidir. Tüm canlılar bir veya birden fazla hücreden oluşur. Hücreler, yaşamın tüm özelliklerini gösterir: beslenme, solunum, boşaltım, büyüme, hareket ve üreme.
- 🔬 Hücrenin Yapısı: Hücreler temel olarak üç ana bölümden oluşur: hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek.
- 🧱 Hücre Zarı: Hücreyi dış ortamdan ayırır, madde alışverişini kontrol eder. Seçici geçirgen bir yapıya sahiptir.
- 💧 Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasındaki yarı akışkan sıvıdır. Organelleri içerir.
- 🧠 Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir. DNA'yı içerir ve kalıtsal bilgiyi taşır.
🦠 Hücre Organelleri
Organeller, hücre içinde belirli görevleri yerine getiren özelleşmiş yapılardır.
- ⚡ Mitokondri: Hücrenin enerji santralidir. Besinleri parçalayarak enerji (ATP) üretir.
- 🌿 Kloroplast (Sadece Bitki Hücrelerinde): Fotosentez yaparak besin üretir. Klorofil pigmenti sayesinde yeşil renklidir.
- 📦 Endoplazmik Retikulum (ER): Hücre içinde madde taşınmasını sağlar. Granüllü ve granülsüz olmak üzere iki çeşidi vardır.
- 🍚 Ribozom: Protein sentezi yapar. ER üzerinde veya sitoplazmada serbest halde bulunabilir.
- 🗑️ Golgi Cisimciği: Maddeleri paketler ve salgılar.
- 💧 Lizozom: Hücre içi sindirimde görevlidir. Atık maddeleri ve yıpranmış organelleri parçalar.
- 🧱 Hücre Duvarı (Sadece Bitki Hücrelerinde): Hücreye destek ve şekil verir. Selülozdan yapılmıştır.
- 💧 Koful: Depo görevi yapar. Su, besin ve atık maddeleri depolar.
- 🧬 Sentrozom (Sadece Hayvan Hücrelerinde): Hücre bölünmesinde görevlidir.
🌱 Bitki ve Hayvan Hücreleri Arasındaki Farklar
Bitki ve hayvan hücreleri bazı ortak özelliklere sahip olmakla birlikte, bazı önemli farklılıklar da bulunur.
- 🟩 Bitki Hücresi: Hücre duvarı, kloroplast ve büyük merkezi koful bulunur. Sentrozom yoktur.
- 🐾 Hayvan Hücresi: Hücre duvarı ve kloroplast yoktur. Sentrozom bulunur. Küçük kofulları vardır.
🔬 Mitoz ve Mayoz: Hücre Bölünmesi
Hücreler, çoğalmak ve büyümek için bölünürler. İki temel hücre bölünmesi türü vardır: mitoz ve mayoz.
- 👯 Mitoz: Vücut hücrelerinde (örneğin, deri hücreleri) görülen bölünme şeklidir. Oluşan hücreler ana hücre ile aynı genetik yapıya sahiptir. Büyüme, onarım ve rejenerasyonu sağlar.
- 🥚 Mayoz: Üreme hücrelerinde (sperm ve yumurta) görülen bölünme şeklidir. Oluşan hücreler ana hücrenin genetik yapısının yarısına sahiptir. Çeşitliliği sağlar.
🧬 DNA, Gen ve Kromozom
Kalıtsal özelliklerimiz DNA adı verilen bir molekül tarafından taşınır.
- 🧬 DNA: Deoksiribo Nükleik Asit'in kısaltmasıdır. Çift sarmallı bir yapıya sahiptir ve genetik bilgiyi taşır.
- 🧩 Gen: DNA üzerinde belirli bir özelliği kontrol eden bölümdür. Örneğin, göz rengi geni.
- 🧵 Kromozom: DNA'nın özel proteinlerle bir araya gelerek oluşturduğu yapıdır. İnsanlarda her hücrede 46 kromozom bulunur (üreme hücreleri hariç).
🔬 Kalıtım
Kalıtım, genetik özelliklerin ebeveynlerden yavrulara aktarılmasıdır.
- 🧬 Genotip: Bir bireyin genetik yapısıdır.
- 👁️ Fenotip: Bir bireyin dış görünüşüdür (genotip ve çevresel faktörlerin etkisiyle oluşur).
- 🔀 Baskın Gen: Etkisini her zaman gösteren gendir.
- recessive Çekinik Gen: Etkisini sadece homozigot durumda gösteren gendir.
Örnek: Kahverengi göz rengi baskın (B), mavi göz rengi çekinik (b) olsun.
* BB: Kahverengi gözlü (Homozigot baskın)
* Bb: Kahverengi gözlü (Heterozigot)
* bb: Mavi gözlü (Homozigot çekinik)
$P(BB) = \frac{1}{4}$, $P(Bb) = \frac{1}{2}$, $P(bb) = \frac{1}{4}$
