⚖️ Yeni Sistemde KHK Çıkarılabilir mi?
Yeni sistemde, yani Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde,
Kanun Hükmünde Kararname (KHK) çıkarılması konusu, önceki parlamenter sisteme göre önemli değişiklikler göstermektedir. Anayasa'daki değişiklikler, KHK çıkarma yetkisini ve usulünü yeniden düzenlemiştir.
- ? Olağan Dönem KHK'ları: Yeni sistemde, olağan dönemlerde KHK çıkarma yetkisi kaldırılmıştır. Yani, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) varken, Cumhurbaşkanı'nın doğrudan KHK çıkarma yetkisi bulunmamaktadır. Yasama yetkisi TBMM'ye aittir ve kanunlar TBMM tarafından çıkarılır.
- ? Olağanüstü Hal (OHAL) KHK'ları: Ancak, Anayasa'nın 119. maddesi uyarınca, Olağanüstü Hal ilan edilmesi durumunda, Cumhurbaşkanı'nın OHAL KHK'ları çıkarma yetkisi devam etmektedir. Bu KHK'lar, OHAL'in ilanına sebep olan durumlarla ilgili olmak ve temel hak ve özgürlükleri düzenlemek şartıyla çıkarılabilir.
- ?️ TBMM Onayı: OHAL KHK'ları çıkarıldıktan sonra TBMM'nin onayına sunulur. TBMM, bu KHK'ları aynen kabul edebilir, değiştirebilir veya reddedebilir. Onaylanmayan KHK'lar kendiliğinden yürürlükten kalkar.
? KHK'ların Hukuki Denetimi
KHK'ların hukuki denetimi, hem Anayasa'ya uygunluk denetimini hem de diğer hukuki denetim mekanizmalarını kapsar. Bu denetim, temel hak ve özgürlüklerin korunması açısından büyük önem taşır.
- ?️ Anayasa Mahkemesi Denetimi: Olağan dönemde çıkarılan KHK'lar (ki artık çıkarılamaz) Anayasa Mahkemesi'nin denetimine tabiydi. Ancak, OHAL KHK'ları, OHAL ilan edildiği süre boyunca Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenemez. OHAL sona erdikten sonra dahi, bu KHK'ların Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla dava açılamaz. Bu durum, OHAL KHK'larının denetiminde bir istisna oluşturur.
- ⚖️ TBMM Denetimi: OHAL KHK'ları çıkarıldıktan sonra TBMM'nin onayına sunulması, bir tür siyasi denetim mekanizmasıdır. TBMM, KHK'yı onaylamayarak veya değiştirerek, KHK'nın içeriğine müdahale edebilir.
- ✍️ İdari Yargı Denetimi: KHK'lar ile yapılan işlemlerin idari yargı denetimi mümkündür. Yani, KHK'ya dayanılarak tesis edilen idari işlemler, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden idari yargı mercileri tarafından denetlenebilir.
❗ Dikkat Edilmesi Gerekenler
- ?️ Hukuk Devleti İlkesi: KHK'lar çıkarılırken ve uygulanırken hukuk devleti ilkesine uygun hareket etmek, temel hak ve özgürlükleri korumak esastır.
- ? Ölçülülük İlkesi: OHAL KHK'ları, OHAL'in gerektirdiği ölçüde olmalı ve aşırıya kaçılmamalıdır.
- ? Şeffaflık: KHK'ların çıkarılma gerekçeleri ve içeriği konusunda kamuoyunun bilgilendirilmesi, şeffaflık ilkesinin gereğidir.
