Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, verilen cümlenin yükleminin türüne göre çeşidini bulmamız isteniyor. Yani yüklemin bir fiil mi yoksa bir isim soylu sözcük mü olduğunu belirleyeceğiz.
- Adım 1: Yüklemi Bulalım ve Anlamını Çözelim.
- Cümlemiz: "Ne hasta bekler sabahı, ne taze ölüyü mezar."
- Bu cümlede ilk dikkatimizi çeken eylem bildiren sözcük "bekler" fiilidir. "Beklemek" eylemini ifade eder.
- Ancak, cümlenin başında yer alan "ne...ne..." bağlacı, cümleye olumsuzluk anlamı katar. Yani cümle, "Hasta sabahı beklemez, mezar da taze ölüyü beklemez." anlamındadır.
- Adım 2: Fiil Cümlesi ve İsim Cümlesi Kavramlarını Hatırlayalım.
- Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. (Örnek: "Çocuk koştu." - koştu bir fiildir.)
- İsim Cümlesi: Yüklemi isim, zamir, sıfat, edat grubu gibi fiil dışı bir sözcük veya sözcük grubu olan cümlelerdir. Bu tür yüklemler genellikle "-dir" ekini alır veya olumsuzları "değil" sözcüğü ile yapılır. (Örnek: "Bu ev güzeldir." - güzel bir sıfattır; "O öğrenci değil." - değil isim soylu bir yüklemi olumsuz yapar.)
- Adım 3: Cümlenin Yüklemini Türüne Göre Değerlendirelim.
- "Ne...ne..." bağlacıyla kurulan bu tür olumsuzluk cümlelerinde, özellikle edebi ve şiirsel metinlerde, yüklem fiil gibi görünse de cümlenin genel anlamı ve yapısı isim cümlesi olarak kabul edilebilir.
- Cümleyi, "Hasta sabahı bekleyen değildir, mezar da taze ölüyü bekleyen değildir." şeklinde düşünebiliriz.
- Burada "bekleyen" kelimesi bir fiilimsidir (sıfat-fiil). Fiilimsiler, fiillerden türemelerine rağmen cümle içinde isim, sıfat veya zarf gibi görevler üstlenirler, yani isim soylu sözcükler gibi davranırlar.
- "Bekleyen değildir" ifadesinde ise "değildir" sözcüğü, isim soylu sözcükleri olumsuz yapan bir edattır ve yüklem görevindedir. "Değil" kelimesi, isim cümlelerinin olumsuz yüklemi olarak kullanılır.
- Dolayısıyla, "bekleyen" (isim soylu bir fiilimsi) ile "değildir" (isim cümlesi yüklemini olumsuz yapan edat) birleşimi, cümlenin yüklemini isim soylu bir ifade haline getirir.
- Adım 4: Diğer Seçenekleri İnceleyelim.
- C) Devrik cümle: Evet, bu cümle devrik bir cümledir çünkü yüklem sonda değildir. Ancak soru bize yüklemin *türüne göre* çeşidini sormaktadır (fiil mi, isim mi?). Devriklik, cümlenin kuruluşuna göre bir çeşididir, yüklemin türüne göre değil.
- D) Eksiltili cümle: Evet, cümlenin ikinci kısmında "bekler" fiili tekrar edilmeyerek eksiltilmiştir. Ancak bu da cümlenin yapısına göre bir çeşididir, yüklemin türüne göre değil.
Cümlenin "ne...ne..." yapısı ve "değildir" ile ifade edilebilen olumsuzluk anlamı, yüklemi isim soylu bir ifadeye dönüştürdüğü için, bu cümle yükleminin türüne göre bir isim cümlesidir.
Cevap B seçeneğidir.
