Cümle türleri TYT Test 2

6. "Gelirse erken gel, bekletme beni."
Bu cümlenin yükleminin yerine göre çeşidi nedir?

A) Kurallı cümle
B) Devrik cümle
C) Eksiltili cümle
D) Ara cümle

Bir cümlenin yükleminin yerine göre çeşidini belirlemek için yüklemin cümlenin neresinde bulunduğuna bakarız. Türkçede cümleler genellikle yüklemi sonda olacak şekilde kurulur. Bu bilgi ışığında sorumuzdaki cümleyi adım adım inceleyelim:

• Yüklemin Yerine Göre Cümle Çeşitleri:

  Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi cümlenin sonunda bulunan cümlelerdir. Türkçenin doğal söz dizimi genellikle bu şekildedir. Örneğin: "Çocuklar bahçede oynuyor." (Yüklem: oynuyor)

  Devrik (Kuralsız) Cümle: Yüklemi cümlenin başında veya ortasında bulunan cümlelerdir. Yani yüklem, cümlenin en sonunda değildir, kendisinden sonra başka bir öge gelir. Örneğin: "Oynuyor çocuklar bahçede." (Yüklem: oynuyor) veya "Çocuklar oynuyor bahçede." (Yüklem: oynuyor)

  Eksiltili Cümle: Yüklemi söylenmemiş, okuyucunun veya dinleyicinin tamamlaması beklenen cümlelerdir. Genellikle üç nokta (...) ile gösterilir. Örneğin: "Masada çeşit çeşit yemekler..."

• Şimdi sorumuzdaki cümleyi inceleyelim: "Gelirse erken gel, bekletme beni."
• Bu cümle, iki ayrı yargıdan oluşan bir sıralı cümledir. Her bir yargıyı (cümlecik) ayrı ayrı değerlendirelim:
• Birinci Cümlecik: "Gelirse erken gel"

  Bu cümlecikte yüklem "gel" sözcüğüdür. "Gel" sözcüğü, kendi cümleciğinin sonunda yer almaktadır. Bu nedenle, bu kısım tek başına ele alındığında kurallı bir yapıdadır.

• İkinci Cümlecik: "bekletme beni."

  Bu cümlecikte yüklem "bekletme" sözcüğüdür.

  Yüklem olan "bekletme" sözcüğünden sonra "beni" sözcüğü gelmektedir. "Beni" sözcüğü, cümlenin nesnesidir.

  Bir cümlenin kurallı sayılabilmesi için yüklemin cümlenin en sonunda olması ve kendisinden sonra başka hiçbir ögenin gelmemesi gerekir. Eğer yüklemden sonra herhangi bir başka öge (özne, nesne, tümleç vb.) geliyorsa, o cümle devrik kabul edilir.

  Bu durumda, "bekletme" yükleminden sonra "beni" nesnesi geldiği için, bu cümlecik devrik bir yapıya sahiptir.

• Cümlenin tamamı incelendiğinde, içinde devrik bir yapı (ikinci cümlecik) bulundurduğu için, bu cümlenin yükleminin yerine göre çeşidi devrik cümle olarak kabul edilir.

Cevap B seçeneğidir.