5. "Gül-" fiilinin "-t" ekiyle oldurgan yapılmış hali aşağıdaki cümlelerin hangisinde kullanılmıştır?
A) Komik fıkralar herkesi güldü.
B) Çocuk bahçede neşeyle güldü.
C) Gülerek yanıma yaklaştı.
D) Mutlu haber hepimizi güldürdü.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün, fiillerin çatısı konusundaki önemli başlıklardan biri olan "oldurgan fiiller" üzerine bir soru çözeceğiz. Bir fiilin oldurgan yapılması, o eylemin başkasına yaptırılması veya bir eyleme sebep olunması anlamına gelir. Türkçede oldurgan fiiller genellikle fiil kök veya gövdelerine "-t, -r, -dir (-tır, -tir, -tur, -tür, -dur, -dür)" ekleri getirilerek yapılır.
Sorumuzda "Gül-" fiilinin "-t" ekiyle oldurgan yapılmış halini bulmamız isteniyor. "Gülmek" fiili geçişsiz bir fiildir, yani nesne almaz (kimi güldü? neyi güldü? diyemeyiz). Bu fiile oldurganlık eki getirdiğimizde onu geçişli hale getiririz ve "birini güldürmek" anlamını kazandırırız.
- "Gül-" fiiline "-t" ekinin ses uyumlarına göre uygun düşen hali "-dür" ekidir. Yani "gül- + -dür-" = "güldür-" fiilini arıyoruz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Komik fıkralar herkesi güldü.
- Buradaki fiil "güldü"dür. Bu, "gülmek" fiilinin geçmiş zaman çekimidir. Fıkraların kendi kendine gülmesi anlamsızdır, bu cümlede bir anlatım bozukluğu vardır. Doğrusu "Komik fıkralar herkesi güldürdü" olmalıydı. Dolayısıyla bu seçenekte oldurgan fiil kullanılmamıştır.
- B) Çocuk bahçede neşeyle güldü.
- Buradaki fiil de "güldü"dür. "Gülmek" eylemini yapan doğrudan çocuktur. Yani çocuk kendi kendine gülmüştür. Bu, "gülmek" fiilinin basit geçmiş zaman çekimidir ve oldurgan değildir.
- C) Gülerek yanıma yaklaştı.
- Buradaki "Gülerek" kelimesi, "gül-" fiiline "-erek" zarf-fiil (bağ-fiil) eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu bir fiilimsi türüdür ve "nasıl yaklaştı?" sorusuna cevap verir. Fiil çekimi değildir ve oldurganlık anlamı taşımaz.
- D) Mutlu haber hepimizi güldürdü.
- Buradaki fiil "güldürdü"dür. Fiilin kökü "gül-"dür. "-dür" eki, "gülmek" fiiline eklenerek onu oldurgan yapmıştır. Yani "mutlu haber, hepimizin gülmesine sebep oldu" veya "mutlu haber, hepimizi güldürdü" anlamına gelir. Bu fiil, "gülme" eylemini başkasına yaptıran (sebep olan) bir fiildir. Bu nedenle oldurgan yapılıdır.
Gördüğünüz gibi, "gül-" fiilinin "-t" ekiyle (ses uyumuna göre "-dür" olarak) oldurgan yapılmış hali D seçeneğinde doğru bir şekilde kullanılmıştır.
Cevap D seçeneğidir.
