10. "Çocuk, odasını topladı." cümlesindeki fiile "-t" eki getirilerek oluşturulan oldurgan fiille kurulan cümlenin doğru şekli aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çocuk, odasını toplattı.
B) Çocuk, odasını toplatır.
C) Çocuk, odasını toplatmalı.
D) Çocuk, odasını toplatacak.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir eylemi başkasına yaptırma anlamı katan "oldurgan fiil" konusunu ele alacağız. Adım adım ilerleyerek doğru cevabı bulalım.
- 1. Adım: Cümlenin Fiilini Belirleyelim
- Verilen cümle "Çocuk, odasını topladı." şeklindedir. Bu cümlenin fiili "topladı"dır. Fiilin kökü ise "topla-"dır.
- 2. Adım: Oldurgan Fiil Nedir?
- Oldurgan fiiller, bir eylemi başkasına yaptırma anlamı taşıyan fiillerdir. Türkçede fiillere "-t, -r, -dir" gibi ekler getirilerek oluşturulurlar. Örneğin, "yemek" fiilini "yedirmek" (başkasına yedirmek) şeklinde oldurgan yapabiliriz.
- 3. Adım: "-t" Ekini Uygulayalım
- Soru bizden "topla-" fiiline "-t" eki getirerek oldurgan fiil oluşturmamızı istiyor. "Topla-" fiiline "-t" eki geldiğinde "toplat-" fiili oluşur. "Toplatmak", "birine toplama işini yaptırmak" anlamına gelir.
- 4. Adım: Yeni Cümleyi Oluşturalım
- Şimdi bu oldurgan fiili, orijinal cümlenin zamanına ve öznesine uygun şekilde kullanarak yeni bir cümle kurmalıyız. Orijinal cümledeki "topladı" fiili geçmiş zaman (di'li geçmiş zaman) ile çekimlenmiştir. Bu durumda, "toplat-" fiilini de aynı şekilde geçmiş zamanla çekimlemeliyiz. "Toplat-" fiilinin geçmiş zaman, üçüncü tekil şahıs çekimi "toplattı" şeklindedir.
- Böylece yeni cümlemiz "Çocuk, odasını toplattı." olur. Bu cümle, çocuğun odasını kendisinin değil, başkasına toplattığı anlamını taşır.
- 5. Adım: Seçenekleri İnceleyelim
- Şimdi seçeneklere bakalım:
- A) Çocuk, odasını toplattı. Bu seçenekte, "toplatmak" fiili doğru bir şekilde geçmiş zamanla çekimlenmiş ve oldurgan fiil anlamını vermiştir. Bu, bizim oluşturduğumuz cümleyle aynıdır.
- B) Çocuk, odasını toplatır. Bu seçenekte fiil geniş zamanla çekimlenmiştir. Soru bizden orijinal cümlenin zamanına uygun bir oldurgan fiil beklemektedir.
- C) Çocuk, odasını toplatmalı. Bu seçenekte fiil gereklilik kipiyle çekimlenmiştir. Soru bizden orijinal cümlenin zamanına uygun bir oldurgan fiil beklemektedir.
- D) Çocuk, odasını toplatacak. Bu seçenekte fiil gelecek zamanla çekimlenmiştir. Soru bizden orijinal cümlenin zamanına uygun bir oldurgan fiil beklemektedir.
Gördüğümüz gibi, sadece A seçeneği hem oldurgan fiili doğru oluşturmuş hem de orijinal cümlenin zamanına uygun bir çekim kullanmıştır.
Cevap A seçeneğidir.
