Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesir sayılarının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Pastanın dörtte birini yedi.
B) Yolun 1/4'ünü tamamladık.
C) Vaktin üçte ikisi geçti.
D) 2/3'ü tamamlanan proje var.
Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda kesir sayılarının Türkçedeki doğru yazım kurallarını inceleyeceğiz. Kesir sayıları hem yazıyla hem de rakamla ifade edilebilir. Önemli olan, bu ifadeleri cümle içinde doğru bir şekilde kullanmaktır.
- Genel Kural: Kesir sayıları rakamla yazıldığında, okunuşu esas alınarak ekler getirilir ve bu ekler kesme işaretiyle ayrılır. Örneğin, $1/4$ "dörtte bir" olarak okunur ve buna ek getirilirken "1/4'ü" (dörtte birini) şeklinde yazılır. Ancak, kesir bir ismi niteleyen bir sıfat görevinde kullanıldığında, iyelik eki (aitlik eki) alıp almaması durumu farklılık gösterebilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Pastanın dörtte birini yedi.
- Burada kesir "dörtte bir" şeklinde yazıyla ifade edilmiştir. "Pastanın dörtte birini" ifadesi, pastanın bir kısmını belirtmek için doğru bir kullanımdır. Bu seçenekte bir yanlışlık yoktur.
- B) Yolun 1/4'ünü tamamladık.
- Burada kesir "$1/4$" şeklinde rakamla ifade edilmiştir. Okunuşu "dörtte bir"dir. Gelen "-ünü" eki, "dörtte birini" okunuşuna uygun olarak getirilmiş ve kesme işaretiyle ayrılmıştır. "Yolun dörtte birini" ifadesi doğru bir kullanımdır. Bu seçenekte bir yanlışlık yoktur.
- C) Vaktin üçte ikisi geçti.
- Burada kesir "üçte ikisi" şeklinde yazıyla ifade edilmiştir. "Vaktin üçte ikisi" ifadesi, vaktin bir kısmını belirtmek için doğru bir kullanımdır. Bu seçenekte bir yanlışlık yoktur.
- D) 2/3'ü tamamlanan proje var.
- Burada kesir "$2/3$" şeklinde rakamla ifade edilmiştir. Okunuşu "üçte ikisi"dir.
- Ancak, bu cümlede kesir, "tamamlanan proje" ifadesini niteleyen bir sıfat tamlaması içinde kullanılmıştır. Yani "hangi proje?" sorusuna "2/3'ü tamamlanan proje" cevabını veriyoruz.
- Türkçede, bir kesir bir ismi niteleyen bir sıfat görevinde kullanıldığında (özellikle bir fiilimsi ile birlikte), kesre aitlik eki (-ı, -i, -u, -ü) getirilmez. Doğru kullanım "2/3 tamamlanan proje" şeklinde olmalıdır. "2/3'ü tamamlanan" ifadesi, "onun 2/3'ü tamamlanan" gibi bir anlam katarak gereksiz bir iyelik eki kullanmış olur. Bu yapıdaki doğru ifade "2/3 tamamlanan proje" veya "üçte ikisi tamamlanan proje" şeklindedir.
- Örneğin, "yüzde 10 indirimli ürün" deriz, "yüzde 10'u indirimli ürün" demeyiz. Benzer şekilde, "2/3 tamamlanan proje" doğru kullanımdır.
- Bu nedenle, D seçeneğindeki kesir sayısının yazımında bir yanlışlık yapılmıştır.
Cevap D seçeneğidir.
