"Aşağı" sözcüğünün yer-yön zarfı olarak kullanıldığı cümle aşağıdakilerden hangisidir?
A) Aşağı mahallede oturuyoruz.
B) Aşağı bakınca denizi gördüm.
C) Aşağı kata taşındılar.
D) Aşağı yukarı on kişi geldi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda "aşağı" sözcüğünün hangi cümlede yer-yön zarfı olarak kullanıldığını bulmamız isteniyor. Öncelikle yer-yön zarfının ne olduğunu hatırlayalım:
- Yer-yön zarfları, bir eylemin veya durumun yönünü bildiren sözcüklerdir.
- "Nereye?" sorusuna cevap verirler.
- En önemli özellikleri, hiçbir çekim eki almamalarıdır. Eğer bir çekim eki (-e, -de, -den gibi) alırlarsa, zarf olmaktan çıkıp isimleşirler.
- Başlıca yer-yön zarfları şunlardır: içeri, dışarı, yukarı, aşağı, ileri, geri, beri, öte.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Aşağı mahallede oturuyoruz.
- Burada "aşağı" kelimesi "mahalle" ismini nitelemektedir (Hangi mahalle? Aşağı mahalle).
- İsmi nitelediği için bu cümlede "aşağı" sözcüğü sıfat görevindedir.
- B) Aşağı bakınca denizi gördüm.
- "Bakınca nereye?" diye sorduğumuzda "Aşağı" cevabını alırız.
- "Aşağı" kelimesi herhangi bir ek almamıştır ve "bakmak" eyleminin yönünü belirtmektedir.
- Bu nedenle, bu cümlede "aşağı" sözcüğü yer-yön zarfı olarak kullanılmıştır.
- C) Aşağı kata taşındılar.
- Burada "aşağı" kelimesi "kat" ismini nitelemektedir (Hangi kat? Aşağı kat).
- İsmi nitelediği için bu cümlede "aşağı" sözcüğü sıfat görevindedir.
- D) Aşağı yukarı on kişi geldi.
- "Aşağı yukarı" bir ikilemedir ve bu cümlede "yaklaşık" anlamında kullanılmıştır.
- Gelen kişi sayısının belirsizliğini, yaklaşık bir miktarını ifade eder.
- Bu bir miktar zarfı veya belirsizlik bildiren bir zarf öbeğidir, yer-yön zarfı değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "aşağı" sözcüğünün yer-yön zarfı olarak kullanıldığı cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
