"Geri" sözcüğünün yer-yön zarfı olarak kullanıldığı cümle aşağıdakilerden hangisidir?
A) Geri kalmış ülkeler yardım bekliyor.
B) Geri vitese alarak park etti.
C) Geri dönüşüm kutularını kullanmalıyız.
D) Geri adım atmayı hiç düşünmedi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "geri" sözcüğünün yer-yön zarfı olarak kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle yer-yön zarfının ne olduğunu hatırlayalım:
- Yer-yön zarfları, bir eylemin veya durumun yönünü, yerini bildiren sözcüklerdir.
- Genellikle "nereye?" sorusuna cevap verirler.
- En önemli özelliği, hiçbir çekim eki (özellikle hal ekleri: -e, -de, -den) almamalarıdır. Eğer bir çekim eki alırlarsa isimleşirler.
- Başlıca yer-yön zarfları: içeri, dışarı, yukarı, aşağı, ileri, geri, öte, beri.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Geri kalmış ülkeler yardım bekliyor.
- Burada "geri kalmış" ifadesi, "ülkeler" ismini niteleyen bir sıfat tamlamasıdır. "Geri" sözcüğü tek başına bir eylemin yönünü belirtmiyor, "kalmış" fiilimsiyle birlikte bir durumu ifade ediyor. Dolayısıyla burada yer-yön zarfı değildir.
- B) Geri vitese alarak park etti.
- "Geri vites" bir isim tamlamasıdır. "Geri" sözcüğü burada "vites" isminin bir özelliğini belirtiyor. Ayrıca "vitese" sözcüğü "-e" yönelme hal ekini almıştır. Bu durumda "geri" bir yer-yön zarfı olarak değil, isimle birlikte kullanılmıştır.
- C) Geri dönüşüm kutularını kullanmalıyız.
- "Geri dönüşüm" birleşik bir isimdir. "Geri" sözcüğü burada "dönüşüm" kelimesiyle birlikte bir kavramı ifade ediyor. Bir eylemin yönünü belirtmiyor. Dolayısıyla yer-yön zarfı değildir.
- D) Geri adım atmayı hiç düşünmedi.
- Burada "geri" sözcüğü, "adım atmak" eyleminin yönünü belirtmektedir. "Nereye adım atmayı düşünmedi?" sorusuna "geri" cevabını verebiliriz. Ayrıca "geri" sözcüğü hiçbir çekim eki almamıştır. Bu nedenle burada "geri" sözcüğü yer-yön zarfı olarak kullanılmıştır.
Cevap D seçeneğidir.
