Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "dışarı" sözcüğü yer-yön zarfı olarak kullanılmamıştır?
A) Dışarı çıkmak için hazırlanıyor.
B) Dışarı bakınca yağmuru gördü.
C) Dışarı kapının rengi değişmiş.
D) Dışarı seslendi ama kimse duymadı.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "dışarı" sözcüğünün hangi cümlede yer-yön zarfı olarak kullanılmadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle yer-yön zarflarının temel özelliklerini hatırlayalım:
- Yer-yön zarfları, bir fiilin veya fiilimsinin yönünü belirtir.
- "Nereye?" sorusuna cevap verirler.
- En önemli özellikleri, hiçbir ek almamalarıdır. Eğer ek alırlarsa (örneğin "-e", "-de", "-den" gibi), zarf olmaktan çıkıp isimleşirler veya sıfatlaşırlar.
- Türkçede başlıca yer-yön zarfları şunlardır: içeri, dışarı, ileri, geri, aşağı, yukarı, öte, beri.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dışarı çıkmak için hazırlanıyor.
- Burada "dışarı" sözcüğü, "çıkmak" fiilimsinin yönünü belirtiyor. "Nereye çıkmak?" sorusuna "dışarı" cevabını veriyor.
- Herhangi bir ek almamıştır. Bu nedenle burada "dışarı" sözcüğü bir yer-yön zarfıdır.
- B) Dışarı bakınca yağmuru gördü.
- Burada "dışarı" sözcüğü, "bakınca" fiilimsinin (zarf-fiil) yönünü belirtiyor. "Nereye bakınca?" sorusuna "dışarı" cevabını veriyor.
- Herhangi bir ek almamıştır. Bu nedenle burada "dışarı" sözcüğü bir yer-yön zarfıdır.
- C) Dışarı kapının rengi değişmiş.
- Burada "dışarı" sözcüğü, "kapı" ismini niteliyor. "Hangi kapı?" veya "Nasıl bir kapı?" sorusuna "dışarı kapı" cevabını veriyor.
- Bir ismi nitelediği için burada "dışarı" sözcüğü sıfat görevindedir. Yer-yön zarfı değildir.
- Ek almamış olsa da bir fiilin yönünü değil, bir ismin özelliğini belirtmektedir.
- D) Dışarı seslendi ama kimse duymadı.
- Burada "dışarı" sözcüğü, "seslendi" fiilinin yönünü belirtiyor. "Nereye seslendi?" sorusuna "dışarı" cevabını veriyor.
- Herhangi bir ek almamıştır. Bu nedenle burada "dışarı" sözcüğü bir yer-yön zarfıdır.
Gördüğümüz gibi, C seçeneğinde "dışarı" sözcüğü bir ismi niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde ise fiillerin veya fiilimsilerin yönünü belirterek yer-yön zarfı olarak kullanılmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
