Fiilde anlam (Kip) kayması nedir Test 2

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde istek kipi, emir anlamında kullanılmıştır?

A) Akşam bize gelsin.
B Yarın pikniğe gidelim.
C) Bu konuyu tekrar konuşalım.
D) Hemen buraya gelsin.

Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden, istek kipinin (dilek-şart kipi grubundan) emir anlamında kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle istek kipi ve emir kipi arasındaki farkı ve benzerliği hatırlayalım:

• İstek Kipi: Fiile "-a, -e" ekleri getirilerek yapılır. Genellikle bir dileği, isteği, temenniyi veya öneriyi ifade eder. Örneğin: "Geleyim", "Gidelim", "Konuşalım". Ancak 3. tekil ve çoğul şahıslarda "-sın, -sin, -sun, -sün" ekleri kullanılır ve bu ekler emir kipiyle ortaktır.
• Emir Kipi: Bir kişiye veya kişilere bir şeyi yapmasını veya yapmamasını buyurma, emretme anlamı taşır. Eki yoktur, doğrudan fiil köküne kişi ekleri gelir (2. tekil şahısta ek almaz). Örneğin: "Gel!", "Gelin!", "Gelsin!", "Gelsinler!".

Soruda önemli olan nokta, istek kipinin biçimsel olarak kullanılıp, anlam olarak emir ifade etmesidir. Özellikle 3. tekil ve çoğul şahıslarda istek kipi ekleri ("-sın, -sin") ile emir kipi ekleri aynı olduğu için, cümlenin bağlamı ve içerdiği diğer kelimeler anlamı belirler.

• A) Akşam bize gelsin.

  Buradaki "gelsin" fiili, bir temenni, bir davet veya hafif bir öneri anlamı taşır. "Keşke gelse" veya "Gelmesini isterim" gibi bir anlamı vardır. Emir anlamı çok güçlü değildir.

• B) Yarın pikniğe gidelim.

  "Gidelim" fiili, 1. çoğul şahıs istek kipidir. Bir öneri veya teklif anlamı taşır. Kendi kendine veya dahil olduğu bir gruba emir verilemeyeceği için emir anlamı taşımaz.

• C) Bu konuyu tekrar konuşalım.

  "Konuşalım" fiili de 1. çoğul şahıs istek kipidir. Tıpkı B seçeneğindeki gibi bir öneri veya teklif anlamı taşır, emir anlamı yoktur.

• D) Hemen buraya gelsin.

  Buradaki "gelsin" fiili, biçimsel olarak istek kipi (veya emir kipi) eki almıştır. Ancak cümlenin başındaki "Hemen" kelimesi, fiile aciliyet ve kesinlik katar. Bu ifade, bir isteği değil, doğrudan bir buyruğu, bir emri dile getirir. "Derhal buraya gelmesini emrediyorum" anlamı taşır. Dolayısıyla, istek kipi biçiminde olmasına rağmen, anlam olarak net bir emir söz konusudur.

Bu nedenle, istek kipinin emir anlamında kullanıldığı cümle D seçeneğidir.

Cevap D seçeneğidir.