Aşağıdaki bitki-hareket eşleştirmelerinden hangisi nasti hareketine örnek değildir?
A) Küstüm otu - Sismonasti
B) Lale çiçeği - Termonasti
C) Bezelye sülüğü - Fototropizm
D) İbreli ağaç kozalağı - Higroskopi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bitkilerde görülen hareketler, uyaranın yönüne bağlı olup olmamasına göre temel olarak iki ana gruba ayrılır: Nasti hareketleri ve Tropizm hareketleri. Bu soruyu çözebilmek için bu iki hareket türünün farkını çok iyi anlamamız gerekiyor.
- Nasti Hareketleri: Bu hareketler, bitkinin uyarıya verdiği tepkinin uyaranın yönüne bağlı olmadığı hareketlerdir. Yani, uyarı nereden gelirse gelsin, bitkinin tepkisi aynı şekilde gerçekleşir. Genellikle turgor basıncı (hücre içi su basıncı) değişiklikleriyle meydana gelirler ve geri dönüşümlüdürler.
- Tropizm Hareketleri: Bu hareketler ise, bitkinin uyarıya verdiği tepkinin uyaranın yönüne bağlı olduğu hareketlerdir. Bitki, uyarının geldiği yöne doğru (pozitif tropizm) veya uyarının geldiği yönden uzağa doğru (negatif tropizm) yönelir. Bu hareketler genellikle büyüme farklılıkları sonucunda gerçekleşir ve geri dönüşümsüzdür.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Küstüm otu - Sismonasti: Küstüm otu, dokunma veya sarsıntı gibi mekanik uyarılara tepki olarak yapraklarını hızla kapatır. Bu hareket, uyaranın yönüne bağlı değildir (neresinden dokunursanız dokunun, yapraklar kapanır). Bu, turgor basıncı değişiklikleriyle gerçekleşen bir nasti hareketidir (sismo = sarsıntı/dokunma). Dolayısıyla, bu bir nasti örneğidir.
- B) Lale çiçeği - Termonasti: Lale çiçekleri, belirli sıcaklık değişimlerine (genellikle sıcaklık artışına) tepki olarak açılır veya kapanır. Bu hareket de uyaranın (sıcaklığın) yönüne bağlı değildir. Bu, turgor basıncı değişiklikleriyle gerçekleşen bir nasti hareketidir (termo = ısı/sıcaklık). Dolayısıyla, bu da bir nasti örneğidir.
- C) Bezelye sülüğü - Fototropizm: Fototropizm, bitkinin ışık uyarısına karşı yönelme hareketidir. Bitki, ışığın geldiği yöne doğru (pozitif fototropizm) veya ışıktan uzağa doğru (negatif fototropizm) yönelir. Bu hareket, uyaranın (ışığın) yönüne bağlıdır. Bu nedenle, fototropizm bir nasti hareketi değil, bir tropizm hareketidir. Bezelye sülüklerinin bir desteğe sarılması ise genellikle tigmotropizm (dokunmaya bağlı yönelme) veya tigmonasti (dokunmaya bağlı yönelimsiz tepki) olarak adlandırılabilir, ancak seçenek "fototropizm" dediği için, bu bir yönelimli harekettir.
- D) İbreli ağaç kozalağı - Higroskopi: İbreli ağaç kozalakları, havadaki nem oranına (higro = nem) bağlı olarak açılır veya kapanır. Kuru havada açılır, nemli havada kapanır. Bu hareket, uyaranın (nemin) yönüne bağlı değildir. Bu hareket, bitkinin canlılık faaliyetleriyle (turgor basıncı) değil, ölü hücre duvarlarının farklı su emme kapasiteleri nedeniyle gerçekleşen fiziksel bir harekettir. Nasti hareketleri genellikle canlı hücrelerde turgor basıncı değişimiyle gerçekleştiği için, higroskopik hareketler biyolojik anlamda nasti olarak kabul edilmez, ancak yönelimli bir hareket (tropizm) de değildir. Ancak, C seçeneği kesinlikle yönelimli bir hareket (tropizm) olduğu için nasti hareketinin temel tanımına tamamen zıttır.
Sonuç olarak, nasti hareketlerinin en temel özelliği uyaranın yönüne bağlı olmamasıdır. C seçeneğindeki fototropizm ise uyaranın yönüne bağlı bir harekettir. Bu nedenle, fototropizm bir nasti hareketi değildir.
Cevap C seçeneğidir.
