Sevgili öğrenciler, bu soru Mustafa Kemal Atatürk'ün düşünce dünyasını şekillendiren önemli entelektüel akımları ve kişileri anlamamızı istiyor. Atatürk'ün "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir" sözü, onun bilime ve akla verdiği değeri açıkça ortaya koyar. Bu değerin oluşumunda etkili olan düşünürü bulmak için seçenekleri inceleyelim:
- Soru Ne İstiyor? Mustafa Kemal'in bilime verdiği değerin oluşumunda, özellikle "materyalist ve bilimci düşünceleriyle" öne çıkan düşünürü bulmamız isteniyor. Bu anahtar kelimelere dikkat edelim.
- A) Abdullah Cevdet: Jön Türk hareketinin önemli isimlerinden biridir. Batılılaşma, pozitivizm, materyalizm ve bilimin mutlak üstünlüğünü savunan radikal bir düşünürdür. "İçtihad" dergisinde bu fikirleri yaymıştır. Osmanlı'nın kurtuluşunu tamamen Batı bilim ve teknolojisinde, akılcı ve materyalist bir dünya görüşünde görmüştür. Onun düşünceleri, soruda belirtilen "materyalist ve bilimci düşünceler" tanımına doğrudan uymaktadır.
- B) Ahmet Rıza: O da Jön Türk hareketinin önde gelenlerindendir. Auguste Comte'un pozitivizm felsefesini benimsemiştir. Pozitivizm, bilimi tek geçerli bilgi kaynağı olarak kabul eder ve metafiziği reddeder. Ahmet Rıza da bilime ve akla büyük önem vermiştir. Ancak Abdullah Cevdet kadar doğrudan "materyalist" vurgusuyla öne çıkmamıştır; daha çok pozitivist bir çerçevede bilimciliği savunmuştur.
- C) Prens Sabahattin: Jön Türkler arasında yer alsa da, daha çok sosyolog Le Play'in fikirlerinden etkilenerek adem-i merkeziyetçilik (yerinden yönetim) ve bireysel girişimcilik gibi konulara odaklanmıştır. Toplumsal yapıyı ve kültürü incelemiş, Batılılaşmayı farklı bir perspektiften ele almıştır. Bilime değer vermekle birlikte, onun temel vurgusu "materyalizm" veya "bilimcilik" değildir.
- D) Ziya Gökalp: Türk milliyetçiliğinin önemli ideologlarından biridir. Türkçülük, sosyoloji ve kültürel sentez konularında derinlemesine çalışmalar yapmıştır. Batı bilimini almayı savunurken, Türk kültürünü ve milli kimliği korumayı amaçlamıştır. Onun düşünce dünyasında bilim önemli bir yer tutsa da, ana ekseni "materyalist" veya "bilimci" olmaktan ziyade "milliyetçi" ve "sosyolojik" bir yaklaşımdır.
Yukarıdaki açıklamalara baktığımızda, Mustafa Kemal'in "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir" sözünde ifadesini bulan bilime verdiği değerin oluşumunda, özellikle "materyalist ve bilimci düşünceleriyle" öne çıkan düşünürün Abdullah Cevdet olduğu açıkça görülmektedir. Abdullah Cevdet, Osmanlı aydınları arasında bilimi ve materyalizmi en radikal şekilde savunan isimlerden biridir ve bu yönüyle Atatürk'ün bilimci ve akılcı dünya görüşünün şekillenmesinde önemli bir etkiye sahip olmuştur.
Cevap A seçeneğidir.
