Sevgili öğrenciler, bu soru ekolojik ilişkiler konusundaki bilginizi ölçüyor. Canlılar doğada tek başlarına yaşamazlar, birbirleriyle farklı şekillerde etkileşim kurarlar. Bu etkileşimlerden bazıları her iki tarafa da fayda sağlarken, bazıları tek taraflı olabilir ya da bir tarafa zarar verebilir.
Soruda bahsedilen ilişkiyi dikkatlice inceleyelim:
- Bir canlı, diğer bir canlının vücudunda yaşıyor.
- Yaşayan canlı, diğerine zarar veriyor.
- Yaşayan canlı, bu ilişkiden fayda sağlıyor.
Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) Mutualizm: Bu ilişkide her iki canlı da karşılıklı olarak fayda sağlar. Yani, iki taraf da kazanır. Örneğin, arıların çiçeklerden nektar alırken çiçeklerin tozlaşmasına yardımcı olması bir mutualizm örneğidir. Sorudaki gibi bir tarafın zarar görmesi durumu mutualizmde yoktur.
- B) Kommensalizm: Bu ilişkide canlılardan biri fayda sağlarken, diğer canlı bu ilişkiden ne fayda görür ne de zarar görür. Yani, bir taraf kazanır, diğer taraf etkilenmez. Örneğin, köpek balıklarının artıklarıyla beslenen pilot balıkları kommensal bir ilişki içindedir. Soruda belirtilen "zarar verme" durumu kommensalizmde de yoktur.
- C) Parazitizm: İşte aradığımız ilişki tam da budur! Parazitizmde, bir canlı (parazit) diğer canlının (konak) üzerinde veya içinde yaşar, konaktan beslenerek fayda sağlar ve konağa zarar verir. Yani, bir taraf kazanır, diğer taraf kaybeder (zarar görür). Kene, bit, tenya gibi canlılar parazitlere; insan, köpek, ağaç gibi canlılar ise konaklara örnektir. Soruda belirtilen "zarar verme" ve "fayda sağlama" durumu parazitizmin temel özelliğidir.
- D) Mutualizm: Bu seçenek A seçeneği ile aynıdır ve yukarıda açıklandığı gibi sorudaki tanıma uymamaktadır.
Bu durumda, bir canlının diğerine zarar vererek kendisine fayda sağladığı ilişki türü parazitizm olarak adlandırılır.
Cevap C seçeneğidir.
