Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem niteleme hem belirtme sıfatı birlikte kullanılmıştır?
A) O eski ev yıkılacakmış.
B) Şu mavi defter senin mi?
C) Beş kişi sinemaya gittik.
D) Büyük parkta buluşalım.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle sıfatlar konusunu, özellikle de niteleme ve belirtme sıfatlarının bir arada kullanıldığı cümleleri inceleyeceğiz. Bu tür sorular, Türkçenin inceliklerini anlamanız için harika bir fırsattır. Haydi, adım adım sorumuzu çözelim!
- Öncelikle Sıfatları Hatırlayalım:
- Niteleme Sıfatı: Varlıkların rengini, durumunu, biçimini bildiren sıfatlardır. İsme sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap verirler. Örneğin: güzel çiçek, eski ev, mavi defter.
- Belirtme Sıfatı: Varlıkları işaret, sayı, belirsizlik veya soru yoluyla belirten sıfatlardır. Kendi içinde dörde ayrılır:
- İşaret Sıfatı: İsme sorulan "Hangi?" sorusuna cevap verir. (Örnek: bu ev, şu defter, o çocuk)
- Sayı Sıfatı: İsme sorulan "Kaç?", "Kaçıncı?", "Kaçar?", "Ne kadar?" sorularına cevap verir. (Örnek: üç elma, beşinci kat, yarım ekmek)
- Belgisiz Sıfat: İsme sorulan "Hangi?" sorusuna tam olarak cevap vermeyen, belirsizlik bildiren sıfatlardır. (Örnek: bazı insanlar, birçok öğrenci, her gün)
- Soru Sıfatı: İsmi soru yoluyla belirten sıfatlardır. (Örnek: hangi kitap, kaç kişi, nasıl bir ev)
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi sıfatların kullanıldığını bulalım:
- A) O eski ev yıkılacakmış.
- Burada isim "ev"dir.
- "Nasıl ev?" diye sorduğumuzda "eski ev" cevabını alırız. "eski", bir niteleme sıfatıdır.
- "Hangi ev?" diye sorduğumuzda "o ev" cevabını alırız. "o", bir işaret sıfatıdır ve dolayısıyla belirtme sıfatı grubuna girer.
- Bu seçenekte "ev" ismini hem "eski" (niteleme) hem de "o" (belirtme) sıfatı nitelemiş/belirtmiş gibi görünmektedir. Ancak "o" kelimesinin hem işaret sıfatı hem de şahıs zamiri olarak kullanılabilme özelliği, bazı durumlarda anlam belirsizliği yaratabilir.
- B) Şu mavi defter senin mi?
- Burada isim "defter"dir.
- "Nasıl defter?" diye sorduğumuzda "mavi defter" cevabını alırız. "mavi", bir niteleme sıfatıdır.
- "Hangi defter?" diye sorduğumuzda "şu defter" cevabını alırız. "şu", bir işaret sıfatıdır ve dolayısıyla belirtme sıfatı grubuna girer.
- Bu seçenekte "defter" ismini hem "mavi" (niteleme) hem de "şu" (belirtme) sıfatı açıkça nitelemiş/belirtmiştir. "Şu" kelimesi, "o" kelimesi gibi şahıs zamiri olarak kullanılmadığı için burada herhangi bir anlam belirsizliği bulunmamaktadır.
- C) Beş kişi sinemaya gittik.
- Burada isim "kişi"dir.
- "Kaç kişi?" diye sorduğumuzda "beş kişi" cevabını alırız. "beş", bir sayı sıfatıdır ve dolayısıyla belirtme sıfatı grubuna girer.
- Bu cümlede herhangi bir niteleme sıfatı bulunmamaktadır.
- D) Büyük parkta buluşalım.
- Burada isim "park"tır.
- "Nasıl park?" diye sorduğumuzda "büyük park" cevabını alırız. "büyük", bir niteleme sıfatıdır.
- Bu cümlede herhangi bir belirtme sıfatı bulunmamaktadır.
- Sonuç:
- A seçeneği de ilk bakışta doğru gibi görünse de, "o" kelimesinin zamir olma ihtimali nedeniyle bir miktar belirsizlik taşır.
- B seçeneğinde ise "mavi" (niteleme sıfatı) ve "şu" (belirtme sıfatı) "defter" ismini açık ve net bir şekilde birlikte nitelemiş ve belirtmiştir. "Şu" kelimesi, "o" kelimesi gibi şahıs zamiri olarak kullanılmadığı için anlam karmaşasına yol açmaz. Bu nedenle, hem niteleme hem de belirtme sıfatının birlikte ve net bir şekilde kullanıldığı seçenek B'dir.
Cevap B seçeneğidir.
