1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz nesne kullanılmıştır?
A) Öğretmen ödevleri dikkatle kontrol etti.Sevgili öğrenciler, bu soruda belirtisiz nesnenin ne olduğunu ve cümlelerde nasıl bulunduğunu adım adım inceleyeceğiz. Haydi başlayalım!
Bir cümlede yükleme sorulan "Ne?" sorusuna cevap veren, ancak ismin "-ı, -i, -u, -ü" (belirtme) hal ekini almayan ve cümlenin öznesi olmayan ögeye belirtisiz nesne denir. Belirtisiz nesne, genellikle yüklemden hemen önce yer alır ve nesnenin ne olduğu hakkında genel bir bilgi verir, onu özel olarak belirtmez.
Bu cümlede yüklem "kontrol etti"dir. "Kim kontrol etti?" sorusunun cevabı "Öğretmen" (özne)dir. "Neyi kontrol etti?" sorusunun cevabı ise "ödevleri"dir. "Ödevleri" kelimesi "-i" belirtme hal ekini aldığı için belirtili nesnedir. Bu nedenle A seçeneği doğru cevap değildir.
Bu cümlede yüklem "oynuyorlar"dır. "Kim oynuyor?" sorusunun cevabı "Çocuklar" (özne)dır. "Ne oynuyorlar?" sorusunun cevabı "top"tur. "Top" kelimesi "-i" belirtme hal ekini almamıştır. Ancak "top oynamak" gibi bazı ifadeler, fiille bütünleşmiş, kalıplaşmış bir yapı oluşturur. Bu tür kalıplaşmış ifadelerde "top" kelimesi, fiilin anlamını tamamlayan bir öge olarak kabul edilebilir ve net bir belirtisiz nesne örneği olarak değerlendirilmez. Bu nedenle B seçeneği aradığımız cevap değildir.
Bu cümlede yüklem "aldı"dır. "Kim aldı?" sorusunun cevabı "Annem" (özne)dir. "Ne aldı?" sorusunun cevabı ise "taze meyveler"dir. "Taze meyveler" ifadesi "-i" belirtme hal ekini almamıştır ve cümlenin öznesi değildir. Ayrıca, "ne" sorusuna doğrudan cevap vermektedir. Bu durumda "taze meyveler" belirtisiz nesnedir. Bu nedenle C seçeneği doğru cevaptır.
Bu cümlede yüklem "izlemiştik"tir. "Kim izlemişti?" sorusunun cevabı "Biz" (özne)dir. "Neyi izlemiştik?" sorusunun cevabı ise "bu filmi"dir. "Bu filmi" ifadesi "-i" belirtme hal ekini aldığı için belirtili nesnedir. Bu nedenle D seçeneği doğru cevap değildir.
Cevap C seçeneğidir.
