3. Aşağıdaki dizelerin hangisinde "tunç uyak" kullanılmıştır?
A) Kalem böyle çalınmıştır yazıma
Yazım kışıma uymaz kışım yazıma
B) Bir sarmaşık uyanıyordu uykusundan
Geriliyordu bir parça sonra o da
C) Beni candan usandırdı cefadan yar usanmaz mı
Felekler yandı ahımdan muradım şemi yanmaz mı
D) Kaldırımlar, çilekeş yalnızların annesi
Kaldırımlar, içimde yaşamış bir insandır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, şiirde kullanılan uyak (kafiye) çeşitlerinden biri olan "tunç uyak"ın hangi dizede kullanıldığını bulmamız isteniyor. Öncelikle tunç uyak nedir, onu hatırlayalım:
- Tunç Uyak (Zengin Kafiye): Bir dizedeki kelimenin veya kelime grubunun, diğer dizedeki kelimenin veya kelime grubunun içinde tamamen yer alması durumudur. Yani, bir kelime diğerinin içinde gizlenmiş gibidir. Örneğin, "göz" kelimesi ile "gözler" kelimesi arasında tunç uyak vardır, çünkü "göz" kelimesi "gözler" kelimesinin içinde tamamen yer alır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kalem böyle çalınmıştır yazıma
Yazım kışıma uymaz kışım yazıma
- Bu dizelerde "yazıma" kelimesi her iki dizede de tekrar etmiştir. Aynı kelimenin tekrar etmesi "redif" olarak adlandırılır. Bu bir tunç uyak değildir.
- B) Bir sarmaşık uyanıyordu uykusundan
Geriliyordu bir parça sonra o da
- Bu dizelerin sonlarında belirgin bir ses benzerliği veya kelime tekrarı bulunmamaktadır. Dolayısıyla burada bir uyak çeşidi kullanılmamıştır.
- C) Beni candan usandırdı cefadan yar usanmaz mı
Felekler yandı ahımdan muradım şemi yanmaz mı
- Bu dizelerin sonlarına baktığımızda "usanmaz mı" ve "yanmaz mı" ifadelerini görüyoruz.
- "usanmaz mı" kelime grubunun içinde "anmaz mı" kısmı, "yanmaz mı" kelime grubunun içinde de "anmaz mı" kısmı tamamen yer almaktadır.
- Tunç uyak tanımına göre, bir kelimenin veya kelime grubunun diğerinin içinde tamamen yer alması durumu tunç uyaktır. Burada "anmaz mı" ses ve anlam bütünlüğü taşıyan bir yapı olarak her iki kelime grubunun içinde de tamamen yer aldığı için tunç uyak kullanılmıştır.
- D) Kaldırımlar, çilekeş yalnızların annesi
Kaldırımlar, içimde yaşamış bir insandır
- Bu dizelerin sonlarında "annesi" ve "insandır" kelimeleri arasında herhangi bir uyak benzerliği bulunmamaktadır. "Kaldırımlar" kelimesinin tekrarı ise uyak değil, bir tekrir (yineleme) sanatıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "usanmaz mı" ve "yanmaz mı" ifadelerinde "anmaz mı" kısmının bir diğerinin içinde tamamen yer alması nedeniyle tunç uyak kullanılan seçeneğin C olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
