2. "Gazel, kaside, mesnevi, rubai" gibi terimler için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Hepsi nazım türüdür
B) Hepsi nazım şeklidir
C) Gazel ve kaside nazım türü, mesnevi ve rubai nazım şeklidir
D) Gazel ve kaside nazım şekli, mesnevi ve rubai nazım türüdür
Sevgili öğrenciler, bu soru Divan Edebiyatı'nın temel kavramlarından olan "nazım şekli" ve "nazım türü" arasındaki farkı anlamamızı istiyor. Bu kavramları doğru bir şekilde ayırt etmek, edebiyat derslerindeki başarınız için çok önemlidir.
Şimdi adım adım bu kavramları inceleyelim ve soruyu çözelim:
- Nazım Şekli (Biçimi): Bir şiirin dış yapısıyla, yani kafiye düzeniyle, ölçüsüyle, bent veya beyit sayısıyla, mısra sayısı ve dizilişiyle ilgili özellikleridir. Şiirin nasıl göründüğünü ve yapılandığını belirler.
- Nazım Türü (Çeşidi): Bir şiirin konusunu, temasını, işlediği ana fikri veya yazılış amacını ifade eder. Şiirin ne hakkında olduğunu belirler.
Şimdi soruda verilen terimleri bu tanımlar ışığında değerlendirelim:
- Gazel: Divan edebiyatının en yaygın nazım şekillerinden biridir. Genellikle 5-15 beyitten oluşur, kafiye düzeni "aa, ba, ca, da..." şeklindedir ve aşk, güzellik, şarap gibi konuları işler. Yapısal özellikleriyle tanımlandığı için bir nazım şeklidir.
- Kaside: Din veya devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan, genellikle 33-99 beyit arasında değişen uzun şiirlerdir. Kafiye düzeni gazele benzer ("aa, ba, ca..."). Yapısal özellikleriyle tanımlandığı için bir nazım şeklidir.
- Mesnevi: Her beyti kendi arasında kafiyeli olan ("aa, bb, cc...") ve genellikle uzun hikayeleri, destanları veya öğretici konuları işleyen bir nazım şeklidir. Beyit sayısı sınırsız olabilir. Yapısal özellikleriyle tanımlandığı için bir nazım şeklidir.
- Rubai: Dört mısradan oluşan (dörtlük) ve "aaxa" kafiye düzenine sahip, genellikle felsefi düşünceleri, dünya görüşünü veya hikmetli sözleri dile getiren bir nazım şeklidir. Yapısal özellikleriyle tanımlandığı için bir nazım şeklidir.
Gördüğümüz gibi, "gazel, kaside, mesnevi, rubai" terimlerinin hepsi, şiirlerin dış yapısını, kafiye düzenini, beyit veya mısra sayısını belirleyen özelliklerdir. Yani hepsi birer nazım şeklidir.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Hepsi nazım türüdür: Yanlıştır. Bu terimler şiirin konusundan ziyade biçimsel özelliklerini ifade eder. Örneğin, bir kaside "methiye" (övme) türünde olabilir ama kasidenin kendisi bir nazım şeklidir.
- B) Hepsi nazım şeklidir: Doğrudur. Yukarıdaki açıklamalarımızda da belirttiğimiz gibi, bu terimlerin hepsi şiirlerin yapısal özelliklerini tanımlar.
- C) Gazel ve kaside nazım türü, mesnevi ve rubai nazım şeklidir: Yanlıştır. Gazel ve kaside de nazım şeklidir.
- D) Gazel ve kaside nazım şekli, mesnevi ve rubai nazım türüdür: Yanlıştır. Mesnevi ve rubai de nazım şeklidir.
Bu nedenle, verilen terimlerin hepsi şiirlerin dış yapısını, yani nazım şeklini ifade eder.
Cevap B seçeneğidir.
