Levha hareketleri 10. sınıf coğrafya Test 1

Bir öğrenci levha tektoniği teorisi ile ilgili aşağıdaki yorumları yapıyor:
I. Levhalar mantodaki konveksiyonel akımlar nedeniyle hareket eder
II. Levha hareketleri deprem ve volkanizmanın dağılışını kontrol eder
III. Tüm levha sınırlarında yeni kıtasal kabuk oluşur
Öğrencinin yorumlarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III

Levha tektoniği teorisi, Dünya'nın yüzeyindeki büyük levhaların hareketini ve bu hareketlerin gezegenimizdeki jeolojik olayları nasıl şekillendirdiğini açıklayan temel bir bilimsel modeldir. Öğrencinin yorumlarını tek tek inceleyerek hangilerinin doğru olduğunu bulalım:

• I. Levhalar mantodaki konveksiyonel akımlar nedeniyle hareket eder.

  Bu ifade doğrudur. Dünya'nın mantosu, yüksek sıcaklık ve basınç altında yavaşça akan, yarı akışkan bir katmandır. Mantonun derinliklerindeki sıcaklık farkları, yoğunluk farklarına yol açar ve bu da sıcak malzemenin yükselip soğuk malzemenin alçalması şeklinde konveksiyonel akımlar oluşturur. Tıpkı bir tenceredeki kaynayan su gibi, bu akımlar da üzerlerindeki tektonik levhaları sürükleyerek hareket ettirir. Bu, levha hareketlerinin ana itici gücüdür.

• II. Levha hareketleri deprem ve volkanizmanın dağılışını kontrol eder.

  Bu ifade de doğrudur. Depremlerin ve volkanların büyük çoğunluğu, tektonik levhaların birbirleriyle etkileşime girdiği levha sınırlarında meydana gelir. Levhaların çarpışması (yaklaşan sınırlar), birbirinden uzaklaşması (ıraksayan sınırlar) veya yan yana sürtünmesi (dönüşüm sınırlar), yer kabuğunda gerilim birikmesine ve ani enerji boşalmalarına (depremler) neden olur. Aynı zamanda, bu sınırlar boyunca magmanın yüzeye çıkmasıyla volkanik faaliyetler gözlemlenir. Bu nedenle, deprem ve volkan kuşakları genellikle levha sınırlarıyla çakışır.

• III. Tüm levha sınırlarında yeni kıtasal kabuk oluşur.

  Bu ifade yanlıştır. Yeni kıtasal kabuk oluşumu, özellikle okyanusal levhaların kıtasal levhaların altına daldığı (yaklaşan sınırlar) bölgelerde, eriyen okyanusal kabuk malzemesinden yükselen magmanın volkanik yaylar oluşturmasıyla gerçekleşebilir. Ancak, tüm levha sınırlarında yeni kıtasal kabuk oluşmaz. Örneğin:

  • Iraksayan levha sınırlarında (örn. Orta Atlantik Sırtı): Yeni okyanusal kabuk oluşur, kıtasal kabuk değil.
  • Yaklaşan levha sınırlarında (okyanus-okyanus çarpışması): Okyanusal kabuk dalar ve volkanik ada yayları oluşur, ancak bu genellikle yeni okyanusal kabuğun dönüşümüdür, doğrudan yeni kıtasal kabuk oluşumu değildir.
  • Yaklaşan levha sınırlarında (kıta-kıta çarpışması, örn. Himalayalar): Mevcut kıtasal kabuk kalınlaşır ve deforme olur, ancak yeni kabuk oluşumu yerine mevcut kabuk sıkışır ve yükselir.
  • Dönüşüm levha sınırlarında (örn. San Andreas Fayı): Levhalar yan yana kayar ve kabuk ne oluşur ne de belirgin şekilde yok olur.

  Dolayısıyla, "tüm levha sınırlarında" yeni kıtasal kabuk oluştuğu yorumu doğru değildir.

Bu değerlendirmelere göre, öğrencinin yorumlarından I ve II doğrudur.

Cevap B seçeneğidir.