Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "kapalı istiare" vardır?
A) Aslanlarımız savaş meydanında destan yazdı
B) Çocuk tilki gibi kurnazdı
C) Gözleri yıldız gibi parlıyordu
D) Kalem kılıçtan keskindir
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle edebi sanatlarımızdan "istiare" konusunu, özellikle de "kapalı istiare"yi detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. İstiare, bir sözcüğün benzetme amacıyla kendi anlamı dışında kullanılmasıdır. Yani, bir şeyi başka bir şeye benzetirken, benzetmenin temel unsurlarından en az birini söylemeyerek yapılır.
İstiare ikiye ayrılır: Açık istiare ve Kapalı istiare.
- Açık İstiare: Sadece benzetilenin (kendisine benzetilenin) söylendiği, benzeyenin (benzetilen şeyin) söylenmediği istiaredir. Örneğin, "Bir hilal uğruna ya Rab, ne güneşler batıyor!" cümlesinde "güneşler" derken şehitler kastedilir. Burada "şehitler" (benzeyen) söylenmemiş, sadece "güneşler" (benzetilen) söylenmiştir.
- Kapalı İstiare: Sadece benzeyenin (benzetilen şeyin) söylendiği, benzetilenin (kendisine benzetilenin) söylenmediği istiaredir. Ancak benzetilenin bir özelliği veya eylemi, benzeyene yüklenir. Genellikle cansız varlıklara veya hayvanlara insana ait özelliklerin verilmesi (teşhis/kişileştirme) yoluyla yapılır. Burada benzetilen (genellikle insan) açıkça söylenmez, ancak onun bir özelliği veya eylemiyle ima edilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Aslanlarımız savaş meydanında destan yazdı
- Bu cümlede "aslanlarımız" ifadesi, "kahraman askerlerimiz" yerine kullanılmıştır. Yani, askerlerimiz aslana benzetilmiştir.
- "Destan yazmak" eylemi ise insana ait bir eylemdir. Aslanlar destan yazmaz.
- Burada "askerlerimiz" (benzeyen) vardır ve "aslan" (benzetilen) olarak kullanılmıştır. Ancak asıl önemli olan, "destan yazmak" gibi insana ait bir eylemin "aslanlarımız" (yani askerlerimiz) varlığına yüklenmesidir.
- Bu durumda, "insan" (benzetilen) açıkça söylenmemiş, ancak "destan yazmak" eylemiyle ima edilmiştir. Bu durum, kapalı istiarenin tipik bir örneğidir. Bir varlığa (askerlere), kendisine ait olmayan (insana ait) bir eylem yüklenmiştir.
- B) Çocuk tilki gibi kurnazdı
- Bu cümlede "çocuk", "tilki"ye benzetilmiştir.
- "Gibi" benzetme edatı kullanılmıştır.
- Benzeyen (çocuk), benzetilen (tilki), benzetme edatı (gibi) ve benzetme yönü (kurnazlık) olmak üzere benzetmenin tüm unsurları mevcuttur. Bu bir tam benzetmedir (teşbih). İstiare değildir.
- C) Gözleri yıldız gibi parlıyordu
- Bu cümlede "gözler", "yıldız"a benzetilmiştir.
- "Gibi" benzetme edatı kullanılmıştır.
- Benzeyen (gözler), benzetilen (yıldız), benzetme edatı (gibi) ve benzetme yönü (parlama) olmak üzere benzetmenin tüm unsurları mevcuttur. Bu da bir tam benzetmedir (teşbih). İstiare değildir.
- D) Kalem kılıçtan keskindir
- Bu cümlede "kalem", "kılıç"a benzetilmiştir.
- Benzeyen (kalem), benzetilen (kılıç) ve benzetme yönü (keskinlik) mevcuttur. Benzetme edatı yoktur.
- Bu bir teşbih-i beliğ (güzel benzetme) örneğidir. İstiare değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, A seçeneğindeki cümlede "aslanlarımız" (askerler) varlığına insana ait bir eylem olan "destan yazmak" yüklenerek kapalı istiare yapılmıştır.
Cevap A seçeneğidir.
