Bir tarih öğretmeni sınıfta şu açıklamayı yapar: "Tarihte belirli bir zaman ve mekanda yaşanmış, başlangıç ve bitişi olan somut gelişmeler tarihi olay; bu olayların tekrarlanması sonucu ortaya çıkan uzun süreli, soyut ve genel durumlar ise tarihi olgudur."
Bu açıklamaya göre aşağıdaki örneklerden hangisi tarihi olguya örnek olarak verilebilir?
A) İstanbul'un 1453'te fethedilmesi
B) TBMM'nin 23 Nisan 1920'de açılması
C) Türkiye'de laik devlet düzeninin yerleşmesi
D) Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkması
Sevgili öğrenciler, tarih dersinde karşımıza çıkan "olay" ve "olgu" kavramları, geçmişi doğru anlamamız için çok önemlidir. Soruda verilen tanımı dikkatlice inceleyerek, hangi seçeneğin "tarihi olgu" tanımına uyduğunu adım adım bulalım.
Öncelikle, tanımı tekrar hatırlayalım:
- Tarihi Olay: Belirli bir zaman ve mekanda yaşanmış, başlangıç ve bitişi olan somut gelişmelerdir. Tekildir ve tekrarlanamaz.
- Tarihi Olgu: Tarihi olayların tekrarlanması sonucu ortaya çıkan uzun süreli, soyut ve genel durumlardır. Bir süreçtir ve birden fazla olayı kapsar.
Şimdi seçenekleri bu tanımlar ışığında değerlendirelim:
- A) İstanbul'un 1453'te fethedilmesi:
- Bu, 1453 yılında (belirli zaman), İstanbul'da (belirli mekan) gerçekleşmiş, başlangıcı (kuşatma) ve bitişi (şehrin düşmesi) belli olan somut bir gelişmedir. Tek bir seferde yaşanmış, tekrarlanamaz bir durumdur. Bu nedenle bir tarihi olaydır.
- B) TBMM'nin 23 Nisan 1920'de açılması:
- Bu da 23 Nisan 1920 tarihinde (belirli zaman), Ankara'da (belirli mekan) gerçekleşmiş, açılış töreni ve ilk oturumuyla başlangıcı ve bitişi belli olan somut bir gelişmedir. Tek bir seferde yaşanmış, tekrarlanamaz bir durumdur. Bu nedenle bir tarihi olaydır.
- C) Türkiye'de laik devlet düzeninin yerleşmesi:
- Bu durum, tek bir günde veya belirli bir tarihte gerçekleşmiş somut bir eylem değildir. Saltanatın kaldırılması, Hilafetin kaldırılması, Tevhidi Tedrisat Kanunu, Medeni Kanun gibi birçok farklı tarihi olayın bir araya gelmesi ve uzun bir süreçte toplumsal ve siyasal yapıda meydana gelen köklü bir dönüşümü ifade eder. Bu, soyut bir kavramın (laiklik) bir devletin ve toplumun temel prensibi haline gelmesi gibi genel ve uzun süreli bir durumu tanımlar. Dolayısıyla, tanımda belirtilen "uzun süreli, soyut ve genel durumlar" kriterine uymaktadır. Bu bir tarihi olgudur.
- D) Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkması:
- Bu da 19 Mayıs 1919 tarihinde (belirli zaman), Samsun'da (belirli mekan) gerçekleşmiş, başlangıcı ve bitişi belli olan somut bir gelişmedir. Tek bir seferde yaşanmış, tekrarlanamaz bir durumdur. Bu nedenle bir tarihi olaydır.
Yukarıdaki değerlendirmeler sonucunda, "Türkiye'de laik devlet düzeninin yerleşmesi" ifadesi, belirli bir zaman ve mekanda yaşanmış tekil bir olaydan ziyade, birçok olayın birleşimiyle ortaya çıkan uzun süreli, soyut ve genel bir durumu temsil etmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
