Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle verilen metin türlerinin temel özelliklerini ve "olay, zaman, mekân, kişi" gibi ögelerin ne anlama geldiğini iyi anlamamız gerekiyor.
- Olay, Zaman, Mekân ve Kişi Nedir?
- Bu dört öge, bir hikayenin veya anlatının temel yapı taşlarıdır.
- Olay: Anlatılan, yaşanan durum veya durumlar zinciridir.
- Zaman: Olayların geçtiği dönem veya süredir.
- Mekân: Olayların yaşandığı yerdir.
- Kişi: Olayları yaşayan veya olaylarda rol alan karakterlerdir.
- Bu ögeler, genellikle "anlatmaya bağlı edebi metinler"de (yani bir hikaye anlatan metinlerde) bir arada bulunur.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Masal:
- Masallar, olağanüstü olayların anlatıldığı, genellikle tekerlemelerle başlayan ve biten, hayal ürünü anlatılardır.
- Masallarda mutlaka bir olay örgüsü (bir olaylar zinciri), bu olayları yaşayan kişiler (kahramanlar), olayların geçtiği bir zaman (genellikle "bir varmış bir yokmuş" gibi belirsiz bir zaman) ve bir mekân (dağlar, kaleler, ormanlar gibi) bulunur.
- Dolayısıyla masal, "olay, zaman, mekân ve kişi" ögelerini bir arada barındırır.
- B) Deneme:
- Deneme, bir yazarın herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşlerini, düşüncelerini, izlenimlerini kesin yargılara varmadan, samimi bir üslupla anlattığı yazı türüdür.
- Denemelerde bir olay örgüsü, kurgusal karakterler veya belirli bir zaman ve mekânda geçen bir hikaye anlatılmaz. Yazar, kendi iç dünyasını, fikirlerini okuyucuyla paylaşır.
- Bu nedenle deneme, "olay, zaman, mekân ve kişi" gibi anlatı ögelerini bir arada bulundurmaz.
- C) Hikâye:
- Hikâye (öykü), yaşanmış veya yaşanabilecek olayları, belirli bir zaman ve mekân içinde, az sayıda karakterle anlatan kısa edebi metinlerdir.
- Hikâyelerde mutlaka bir olay örgüsü, bu olayları yaşayan kişiler, olayların geçtiği bir zaman ve bir mekân vardır.
- Dolayısıyla hikâye, "olay, zaman, mekân ve kişi" ögelerini bir arada barındırır.
- D) Roman:
- Roman, hikâyeye göre daha uzun, daha karmaşık olay örgülerine, daha fazla karaktere ve daha geniş bir zaman-mekân çerçevesine sahip anlatı türüdür.
- Romanlarda da tıpkı hikâyelerde olduğu gibi, detaylı bir olay örgüsü, çok sayıda ve derinlemesine işlenmiş karakterler, olayların geçtiği belirli bir zaman dilimi ve çeşitli mekânlar bulunur.
- Dolayısıyla roman, "olay, zaman, mekân ve kişi" ögelerini bir arada barındırır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, masal, hikâye ve roman anlatmaya bağlı edebi metinler olup "olay, zaman, mekân ve kişi" ögelerini bir arada bulundururken, deneme bu ögeleri barındırmayan, düşünceye dayalı bir yazı türüdür.
Cevap B seçeneğidir.
