8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kullanılan söz öbeği kalıplaşmamıştır?
A) Bu iş için canla başla çalıştı
B) Yeni projeyi hayata geçirdiler
C) İşler ters gitmeye başladı
D) O her zaman başı dik gezer
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda bizden, verilen cümlelerdeki söz öbeklerinden hangisinin kalıplaşmış bir ifade (deyim) olmadığını bulmamız isteniyor. Kalıplaşmış söz öbekleri, genellikle gerçek anlamlarından farklı, mecazi bir anlam taşıyan ve sözcükleri değiştirilemeyen ifadelerdir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu iş için canla başla çalıştı
- Buradaki "canla başla çalışmak" söz öbeği, bir işe büyük bir istekle, bütün gücüyle ve özveriyle çalışmak anlamına gelir. Bu ifade, sözcüklerin gerçek anlamlarından uzaklaşarak mecazi bir anlam kazanmıştır ve kalıplaşmış bir deyimdir.
- B) Yeni projeyi hayata geçirdiler
- Buradaki "hayata geçirmek" söz öbeği, bir şeyi uygulamaya koymak, gerçekleştirmek, var etmek anlamına gelir. Bu ifade, sözcüklerin gerçek anlamlarından tamamen kopuk değildir; bir projenin "hayat bulması", yani var olması ve işlerlik kazanması anlamında kullanılmaktadır. Diğer seçeneklerdeki kadar derin bir mecaz veya kalıplaşma içermez; daha çok bir eylemi ifade eden yaygın bir fiil grubudur. Bu nedenle kalıplaşmış bir deyim olarak kabul edilmez.
- C) İşler ters gitmeye başladı
- Buradaki "ters gitmek" söz öbeği, işlerin yolunda gitmemesi, kötüleşmesi, beklenildiği gibi olmaması anlamına gelir. Bu ifade, sözcüklerin gerçek anlamlarından (bir şeyin ters yöne gitmesi) farklı olarak, bir durumun olumsuz seyretmesini anlatan kalıplaşmış bir deyimdir.
- D) O her zaman başı dik gezer
- Buradaki "başı dik gezmek" söz öbeği, onurlu, gururlu, kimseye boyun eğmeden, utanılacak bir durumu olmadan yaşamak anlamına gelir. Sadece fiziksel olarak başını yukarıda tutmak değil, aynı zamanda karakter ve duruş olarak da onurlu olmayı ifade eder. Bu da kalıplaşmış bir deyimdir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, "hayata geçirmek" ifadesi diğer seçeneklerdeki deyimler kadar kalıplaşmış ve mecazi bir anlam taşımamaktadır. Bir eylemi, bir durumu gerçekleştirmeyi ifade eden, anlamı sözcüklerinden nispeten daha kolay çıkarılabilen bir söz öbeğidir.
Cevap B seçeneğidir.
