Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımı yanlıştır?
A) O kitabı ben de okudum.
B) Sinemaya gidecekte ders çalışacak.
C) Ayşe de bizimle gelecekmiş.
D) Bu soruyu kimse çözemedi.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Türkçede "de/da" yazımı, sıkça hata yapılan konulardan biridir. Bu soruyu çözebilmek için "de/da"nın bağlaç mı yoksa ek mi olduğunu ayırt etmemiz gerekiyor. İşte kuralımız:
- Bağlaç olan "de/da": Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir. Genellikle "bile" anlamına gelir.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hal eki): Her zaman kelimeye bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı tamamen bozulur veya anlamsız hale gelir. "Nerede?" sorusuna cevap verir.
Şimdi seçenekleri bu kurallara göre inceleyelim:
- A) O kitabı ben de okudum.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "O kitabı ben okudum." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "ben bile" anlamı kayboluyor. Bu "de" bağlaçtır ve ayrı yazımı doğrudur.
- B) Sinemaya gidecekte ders çalışacak.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "Sinemaya gidecek ders çalışacak." Cümlenin anlamı tamamen bozuluyor ve anlamsız hale geliyor. Bu durumda "de"nin ek olması gerektiğini düşünebiliriz. Ancak "gidecekte" kelimesi, "sinemaya gidecek olan yerde" gibi bir anlam vermiyor ve cümlenin akışına uymuyor. Burada aslında "Sinemaya gidecek de (ama/fakat), ders çalışacak" gibi bir karşıtlık veya ekleme anlamı vardır. Yani "de" burada bağlaç görevindedir ve ayrı yazılması gerekirdi. "Gidecekte" şeklinde bitişik yazılması yanlıştır. Doğrusu "Sinemaya gidecek de ders çalışacak" olmalıydı.
- C) Ayşe de bizimle gelecekmiş.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "Ayşe bizimle gelecekmiş." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "Ayşe bile" anlamı kayboluyor. Bu "de" bağlaçtır ve ayrı yazımı doğrudur.
- D) Bu soruyu kimse çözemedi.
- Bu cümlede "de/da" bağlacı veya eki bulunmamaktadır. Dolayısıyla yazım yanlışı da yoktur.
Yukarıdaki incelemelere göre, B seçeneğindeki "gidecekte" kelimesinde "de" bağlacı yanlışlıkla bitişik yazılmıştır. Doğrusu ayrı yazılmasıydı.
Cevap B seçeneğidir.
