Hangi cümlede "de/da" bağlacı yanlış yazılmıştır?
A) Sinemaya gitmeden önce bende uğra.
B) Kitap da dergi de okumayı severim.
C) O da bizimle gelmek istiyor.
D) Pazardan elma da armut da aldık.
Sevgili öğrenciler, Türkçede "de/da" yazımı sıkça karıştırılan konulardan biridir. Bu soruyu çözmek için "de/da"nın iki farklı kullanımını çok iyi anlamamız gerekiyor:
- Bağlaç olan "de/da": Bu "de/da" her zaman kelimeden ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı genellikle bozulmaz, sadece biraz daralır veya değişir. "Bile", "dahi" anlamları katar.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hâli eki): Bu "-de/-da" her zaman kelimeye bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı tamamen bozulur veya anlamsız hale gelir. Genellikle bir şeyin nerede bulunduğunu (yer), ne zaman olduğunu (zaman) veya bir durumu bildirir.
Şimdi seçenekleri bu kurallara göre tek tek inceleyelim:
- A) Sinemaya gitmeden önce bende uğra.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkarmayı deneyelim: "Sinemaya gitmeden önce ben uğra." Cümle anlamsız hale geliyor. Bu durum, "de"nin bir ek olabileceğini düşündürür. Ancak "ben" kelimesine bitişik yazılan "-de" eki ("bende") genellikle "benim üzerimde" veya "benim yanımda" gibi bir anlam verir. "Bende uğra" ifadesi dilbilgisel olarak doğru bir kullanım değildir.
- Bu cümlede kastedilen anlam büyük ihtimalle "beni de ziyaret et" veya "benim yanıma da uğra" şeklindedir. Eğer "beni de ziyaret et" anlamı kastediliyorsa, buradaki "de" bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir: "ben de".
- Dolayısıyla, "bende" kelimesindeki "de"nin bağlaç olması gerekirken bitişik yazılması yanlıştır.
- B) Kitap da dergi de okumayı severim.
- Buradaki "da"ları cümleden çıkaralım: "Kitap dergi okumayı severim." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "hem kitap hem de dergi" anlamı biraz daralıyor.
- "Da"lar ayrı yazılmış ve bağlaç görevindedir. Bu kullanım doğrudur.
- C) O da bizimle gelmek istiyor.
- Buradaki "da"yı cümleden çıkaralım: "O bizimle gelmek istiyor." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "o bile" anlamı kayboluyor.
- "Da" ayrı yazılmış ve bağlaç görevindedir. Bu kullanım doğrudur.
- D) Pazardan elma da armut da aldık.
- Buradaki "da"ları cümleden çıkaralım: "Pazardan elma armut aldık." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "hem elma hem de armut" anlamı daralıyor.
- "Da"lar ayrı yazılmış ve bağlaç görevindedir. Bu kullanım doğrudur.
Gördüğümüz gibi, A seçeneğindeki "bende" kelimesinde "de"nin bağlaç olarak kullanılması gerekirken (yani "beni de ziyaret et" anlamında), bitişik yazılması bir yazım yanlışına yol açmıştır. Doğrusu "ben de" şeklinde ayrı yazılmalıydı.
Cevap A seçeneğidir.
