8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, farklı bir fiil kipinde çekimlenmiştir?
A) Her pazar ailesini ziyaret eder.
B) Bu filmi daha önce izlemiştim.
C) Yarın sınav sonuçları açıklanacak.
D) Lütfen sessiz olur musunuz?
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden yüklemi farklı bir fiil kipinde çekimlenmiş cümleyi bulmamız isteniyor. Fiil kipleri, Türkçede haber kipleri (bildirme kipleri) ve dilek kipleri (tasarlama kipleri) olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Haber kipleri bir eylemin ne zaman yapıldığını (geçmişte, şimdi, gelecekte veya her zaman) bildirirken, dilek kipleri bir eylemin yapılmasını, istenmesini, gerekliliğini veya şartını ifade eder.
- A) Her pazar ailesini ziyaret eder. Bu cümlede yüklem "eder" fiilidir. "Etmek" fiili geniş zaman (-er) kipiyle çekimlenmiştir. Geniş zaman, bir haber kipidir ve eylemin her zaman yapıldığını bildirir.
- B) Bu filmi daha önce izlemiştim. Bu cümlede yüklem "izlemiştim" fiilidir. "İzlemek" fiili duyulan geçmiş zaman (-miş) ve hikaye birleşik zamanı (-ti) ile çekimlenmiştir. Duyulan geçmiş zaman, bir haber kipidir ve eylemin geçmişte yapıldığını, başkasından öğrenildiğini veya farkına varıldığını bildirir.
- C) Yarın sınav sonuçları açıklanacak. Bu cümlede yüklem "açıklanacak" fiilidir. "Açıklanmak" fiili gelecek zaman (-acak) kipiyle çekimlenmiştir. Gelecek zaman, bir haber kipidir ve eylemin gelecekte yapılacağını bildirir.
- D) Lütfen sessiz olur musunuz? Bu cümlede yüklem "olur musunuz?" fiilidir. "Olmak" fiili görünüşte geniş zaman (-ur) ekiyle çekimlenmiş gibi dursa da, "lütfen" kelimesi ve soru ekiyle birlikte bir rica veya emir anlamı taşımaktadır. Yani bu ifade, bir eylemin yapılmasını isteyen bir dilek kipi (emir kipi işlevinde) olarak kullanılmıştır. Haber kipleri zaman bildirirken, bu ifade bir isteği dile getirmektedir.
Görüldüğü gibi A, B ve C seçeneklerindeki yüklemler farklı zamanları bildiren haber kipleri ile çekimlenmiştir. Ancak D seçeneğindeki yüklem, zaman bildirmekten ziyade bir rica veya emir anlamı taşıyan, işlevsel olarak dilek kipleri grubuna giren bir ifadeyle çekimlenmiştir. Bu nedenle D seçeneği diğerlerinden farklıdır.
Cevap D seçeneğidir.
