9. "Güneş, bulutların arasından yavaşça süzülerek ufukta kayboldu."
Bu cümle için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Yüklemi geçişli bir fiildir.
B) Eylem cümlesidir.
C) Yüklemi geçmiş zamanla çekimlenmiştir.
D) Oluş bildiren bir fiil cümlesidir.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlenin dil bilgisel özelliklerini inceleyerek hangi ifadenin bu cümle için yanlış olduğunu bulacağız. Cümlemiz: "Güneş, bulutların arasından yavaşça süzülerek ufukta kayboldu."
- Öncelikle cümlenin yüklemini bulalım: "kayboldu". Bu bir fiildir.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yüklemi geçişli bir fiildir.
- Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiilin önüne "onu" kelimesini getirmeyi deneriz. Eğer anlamlı oluyorsa fiil geçişlidir (nesne alabilir), olmuyorsa geçişsizdir (nesne alamaz).
- "Onu kayboldu" dediğimizde anlamlı olmuyor, kulağa garip geliyor. Bu da "kaybolmak" fiilinin geçişsiz bir fiil olduğunu gösterir.
- Dolayısıyla, "Yüklemi geçişli bir fiildir" ifadesi bu cümle için söylenemez.
- B) Eylem cümlesidir.
- Yüklemi fiil olan cümlelere eylem (fiil) cümlesi denir.
- Cümlenin yüklemi olan "kayboldu" bir fiildir.
- Bu nedenle, bu cümle bir eylem cümlesidir. Bu ifade bu cümle için söylenebilir.
- C) Yüklemi geçmiş zamanla çekimlenmiştir.
- "Kayboldu" fiilindeki "-du" eki, görülen (bilinen) geçmiş zaman ekidir.
- Yani, fiil geçmiş zamanla çekimlenmiştir. Bu ifade bu cümle için söylenebilir.
- D) Oluş bildiren bir fiil cümlesidir.
- Oluş fiilleri, bir durumdan başka bir duruma geçişi, zamanla kendiliğinden olan değişimi anlatan fiillerdir (örneğin; büyümek, sararmak, paslanmak, acıkmak, kaybolmak gibi).
- "Kaybolmak" fiili, bir şeyin görünür olmaktan çıkıp yok olma sürecini, yani bir oluşu ifade eder. Güneş'in ufukta yavaşça kaybolması bir oluş sürecidir.
- Bu nedenle, bu cümle oluş bildiren bir fiil cümlesidir. Bu ifade bu cümle için söylenebilir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Yüklemi geçişli bir fiildir" ifadesinin bu cümle için söylenemeyeceğini görmüş olduk.
Cevap A seçeneğidir.
