Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, verilen metindeki birleşik fiilleri bulmamız isteniyor. Birleşik fiiller, birden fazla kelimenin bir araya gelerek tek bir fiil anlamı oluşturduğu fiillerdir. Türkçede başlıca üç tür birleşik fiil bulunur:
- Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller: Bir isimden sonra "etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak" gibi yardımcı fiillerin gelmesiyle oluşur (örneğin: yardım etmek, mutlu olmak).
- Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller: Genellikle deyimleşmiş fiillerdir ve iki kelimenin kendi anlamlarından uzaklaşarak yeni bir anlam kazanmasıyla oluşur (örneğin: vazgeçmek, başvurmak).
- Kurallı Birleşik Fiiller: Belirli eklerle (yeterlik fiili: -ebilmek, tezlik fiili: -ivermek, süreklilik fiili: -edurmak/-ekalmak/-egelmek, yaklaşma fiili: -eyazmak) kurulan fiillerdir (örneğin: yapabilmek, gidivermek).
Şimdi metnimizi adım adım inceleyelim:
- "Güneşin doğuşunu izlemek için sabah erkenden kalktı."
- "Dağın zirvesine tırmanırken zorlandı ama pes etmedi."
- "Sonunda ulaştığı manzara karşısında büyülendi."
Metindeki fiilleri ve fiilimsileri tek tek inceleyelim:
- kalktı: "Kalkmak" fiili basit bir fiildir.
- zorlandı: "Zor" isminden "-lan-" yapım ekiyle türemiş bir fiildir. (Türemiş fiil)
- pes etmedi: "Pes" (isim) ve "etmek" (yardımcı fiil) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu, yardımcı fiille kurulan birleşik fiildir. (1. birleşik fiil)
- büyülendi: "Büyü" isminden "-len-" yapım ekiyle türemiş bir fiildir. (Türemiş fiil)
- izlemek: "İz" isminden "-le-" yapım ekiyle türemiş bir fiil olarak kabul edilse de, bazı dilbilgisi yaklaşımlarında "iz eylemek" şeklinde anlamca kaynaşmış birleşik fiil olarak da değerlendirilebilmektedir. Bu tür fiiller, iki kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşur. Bu parçadaki bağlamda, "izlemek" fiilini de birleşik fiil olarak kabul edebiliriz. (2. birleşik fiil)
- Diğer fiilimsiler olan "tırmanırken" (tırmanmak basit fiilinden) ve "ulaştığı" (ulaşmak basit fiilinden) ise basit fiil kökenli fiilimsilerdir.
Bu durumda, metinde iki tane birleşik fiil bulunmaktadır: "pes etmedi" ve "izlemek".
Cevap B seçeneğidir.
