3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, oluş bildirmektedir?
A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
B) Yaşlı adam yavaşça oturdu.
C) Güller bir haftada açtı.
D) Öğrenciler sınavda ter döktü.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin anlam özelliklerinden biri olan "oluş" bildiren fiili bulmamız isteniyor. Fiillerin anlamlarına göre üç temel türü vardır: İş (Kılış) Fiilleri, Durum Fiilleri ve Oluş Fiilleri.
- İş (Kılış) Fiilleri: Bir öznenin kendi isteğiyle, bir nesne üzerinde gerçekleştirdiği eylemleri anlatır. Bu fiiller "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verebilir. (Örnek: okumak, yazmak, taşımak)
- Durum Fiilleri: Bir öznenin içinde bulunduğu durumu veya kendi isteğiyle girdiği bir durumu anlatır. Nesne almazlar, yani "neyi?", "kimi?" sorularına cevap vermezler. (Örnek: oturmak, uyumak, gülmek)
- Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden meydana gelen, bir halden başka bir hale geçişi, değişimi anlatan fiillerdir. Genellikle bir süreç bildirirler. (Örnek: büyümek, paslanmak, solmak, yaşlanmak)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
- Buradaki fiil "oynuyor". Çocuklar kendi istekleriyle "top"u oynuyorlar. "Neyi oynuyor?" sorusuna "topu" cevabını alabiliyoruz. Bu bir eylemi, bir işi anlattığı için iş (kılış) fiilidir.
- B) Yaşlı adam yavaşça oturdu.
- Buradaki fiil "oturdu". Yaşlı adam kendi isteğiyle bir durum değişikliği yaşamıştır. "Neyi oturdu?" sorusuna cevap alamıyoruz. Bu, öznenin kendi iradesiyle girdiği bir durumu anlattığı için durum fiilidir.
- C) Güller bir haftada açtı.
- Buradaki fiil "açtı". Güllerin açması, kendi iradeleri dışında, doğal bir süreçle, zamanla gerçekleşen bir değişimdir. Güllerin tomurcuk halinden çiçek haline gelmesi bir oluş sürecidir. Bu nedenle oluş fiilidir.
- D) Öğrenciler sınavda ter döktü.
- Buradaki fiil "ter döktü" (ter dökmek deyimi). Öğrencilerin sınavda çaba göstermesi, bir iş yapması, bir eylem gerçekleştirmesidir. "Neyi döktü?" sorusuna "ter" cevabını alabiliyoruz (mecazi anlamda da olsa). Bu bir eylemi, bir işi anlattığı için iş (kılış) fiilidir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, fiilin oluş bildirdiği cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
