Bir kişi yolda yürürken aniden önüne bir araba çıktığında, hiç düşünmeden olduğu yerde donakalır. Bu "donakalma" tepkisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Yaşamsal tehlike karşısında ortaya çıkar
B) Bilinçli bir karar sonucu değildir
C) Öğrenilmiş bir reflekstir
D) Otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilir
Sevgili öğrenciler, bu soru, tehlike anında vücudumuzun verdiği otomatik tepkilerden biri olan "donakalma" (freeze) mekanizmasını anlamamızı istiyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:
- A) Yaşamsal tehlike karşısında ortaya çıkar: Bu ifade doğrudur. Soruda verilen örnekte olduğu gibi, aniden bir arabanın önüne çıkması gibi durumlar, kişinin hayatını tehdit eden yaşamsal tehlikelerdir. Donakalma tepkisi, genellikle bu tür ani ve büyük tehlikeler karşısında ortaya çıkan bir hayatta kalma stratejisidir.
- B) Bilinçli bir karar sonucu değildir: Bu ifade de doğrudur. Kişi "hiç düşünmeden" donakalır. Bu, beynin daha ilkel bölgelerinden kaynaklanan, bilinçli düşünme sürecini atlayan, otomatik bir tepkidir. Yani, kişi "şimdi donakalmalıyım" diye bilinçli bir karar vermez.
- C) Öğrenilmiş bir reflekstir: Bu ifade yanlıştır. Donakalma tepkisi, insanlarda ve diğer birçok canlıda evrimsel süreçte gelişmiş, doğuştan gelen (innate) bir hayatta kalma mekanizmasıdır. Bu bir "refleks" olsa da, "öğrenilmiş" bir refleks değildir. Yani, bu tepkiyi sonradan eğitimle veya deneyimle kazanmayız; tehlike anında kendiliğinden ortaya çıkar. Öğrenilmiş refleksler (koşullu refleksler) ise belirli bir uyarıcıya verilen tepkinin tekrar eden deneyimlerle kazanılmasıdır (örneğin, Pavlov'un köpekleri). Donakalma, koşulsuz bir tepkidir.
- D) Otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilir: Bu ifade doğrudur. Otonom sinir sistemi, vücudumuzun istemsiz fonksiyonlarını (kalp atışı, nefes alma, sindirim ve tehlike anındaki tepkiler gibi) kontrol eden sistemdir. "Savaş ya da kaç" (fight or flight) tepkisiyle birlikte "donakalma" (freeze) tepkisi de otonom sinir sisteminin sempatik bölümü tarafından yönetilen, otomatik bir strese karşı yanıttır.
Bu durumda, donakalma tepkisinin "öğrenilmiş bir refleks" olduğu bilgisi yanlıştır, çünkü bu tepki doğuştan gelen, evrimsel bir hayatta kalma mekanizmasıdır.
Cevap C seçeneğidir.
