5. "O, hem iyi bir öğretmen hem de başarılı bir yönetici."
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun giderilmesi için aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?
A) "hem" bağlaçları kaldırılmalı
B) "iyi" sözcüğü cümleden çıkarılmalı
C) Cümleye uygun bir yüklem eklenmeli
D) "başarılı" sözcüğü "yönetici"den önce gelmeli
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir cümledeki anlatım bozukluğunu bulup düzeltmemiz isteniyor. Anlatım bozuklukları, cümlelerimizi daha doğru, açık ve etkili hale getirmemizi sağlayan önemli bir konudur. Şimdi cümlemizi adım adım inceleyelim:
- Cümle: "O, hem iyi bir öğretmen hem de başarılı bir yönetici."
- Bu cümlede "O" kişisinin iki özelliği sıralanmış: "iyi bir öğretmen" ve "başarılı bir yönetici". Bu iki ifade de birer isim tamlamasıdır ve cümlenin yüklemi olmaya adaydır. Ancak, Türkçede bir cümlenin tamamlanabilmesi için genellikle bir yükleme (fiil veya ek fiil almış isim) ihtiyacı vardır.
- Cümlede "O, iyi bir öğretmen**dir**" ve "O, başarılı bir yönetici**dir**" şeklinde iki ayrı yargı vardır. Bu iki yargı "hem...hem de" bağlacıyla birleştirilmiştir. Ancak, cümlenin sonunda açıkça belirtilmiş bir yüklem (fiil ya da ek fiil) bulunmamaktadır. Genellikle bu tür durumlarda ek fiil (dır/dir) düşse de, anlatım bozukluğu sorularında bu durum "yüklem eksikliği" veya "ek fiil eksikliği" olarak kabul edilir. Cümle, "O, hem iyi bir öğretmen hem de başarılı bir yönetici**dir**." veya "O, hem iyi bir öğretmen hem de başarılı bir yönetici **olarak tanınır**." gibi bir yüklemle tamamlanmalıdır.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) "hem" bağlaçları kaldırılmalı: "O, iyi bir öğretmen de başarılı bir yönetici." Bu değişiklik cümlenin anlamını değiştirir ve anlatım bozukluğunu gidermez, hatta daha da anlamsız hale getirebilir. "Hem...hem de" yapısı, iki özelliği vurgulamak için doğru bir kullanımdır.
- B) "iyi" sözcüğü cümleden çıkarılmalı: "O, hem bir öğretmen hem de başarılı bir yönetici." Bu, cümlenin anlamını değiştirir ancak anlatım bozukluğunu gidermez. "İyi" kelimesi bir sıfattır ve cümlede doğru kullanılmıştır.
- C) Cümleye uygun bir yüklem eklenmeli: İşte doğru çözüm bu! Cümle, "O, hem iyi bir öğretmen hem de başarılı bir yönetici**dir**." şeklinde ek fiil alarak tamamlanabilir. Ya da "O, hem iyi bir öğretmen hem de başarılı bir yönetici **olarak bilinir**." gibi bir fiil yüklemiyle de tamamlanabilir. Bu ekleme, cümlenin yargısını tamamlar ve anlatım bozukluğunu giderir.
- D) "başarılı" sözcüğü "yönetici"den önce gelmeli: "Başarılı yönetici" ifadesi zaten doğru bir sıfat tamlamasıdır. Türkçede sıfatlar isimlerden önce gelir. Bu seçenekte önerilen değişiklik dil bilgisi kurallarına aykırıdır.
Bu nedenle, cümlede eksik olan yargıyı tamamlamak için uygun bir yüklem eklenmelidir.
Cevap C seçeneğidir.
