1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tamlayan eki eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Evin bahçesi çiçeklerle doluydu.
B) Okul müdürü konuşma yapacak.
C) Arabanın lastiği patlamış.
D) Çocuğun ayakkabısı çamur olmuştu.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, cümlelerdeki anlatım bozukluklarını tespit etmemiz isteniyor. Özellikle "tamlayan eki eksikliği"nden kaynaklanan bir bozukluğu arıyoruz. Öncelikle "tamlayan eki"nin ne olduğunu hatırlayalım:
- Tamlayan Eki: İsim tamlamalarında, tamlayan (ilk isim) ile tamlanan (ikinci isim) arasındaki ilişkiyi kuran ektir. Türkçede genellikle "-ın, -in, -un, -ün" (veya ünlüyle biten kelimelerde "-nın, -nin, -nun, -nün") şeklindedir. Örneğin, "evin kapısı" tamlamasında "ev-in" kelimesindeki "-in" tamlayan ekidir. Bu ek, tamlamaya "kimin/neyin" sorusuna cevap veren bir aidiyet veya ilişki anlamı katar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Evin bahçesi çiçeklerle doluydu.
- Burada "evin bahçesi" bir isim tamlamasıdır. "Ev-in" kelimesindeki "-in" tamlayan ekidir ve doğru kullanılmıştır. Cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu yoktur.
- B) Okul müdürü konuşma yapacak.
- Bu cümlede "okul müdürü" ifadesi bir isim tamlamasıdır. Ancak burada bir anlatım bozukluğu potansiyeli vardır. Eğer kastedilen, "belli bir okulun müdürü" ise, tamlamanın "Okulun müdürü" şeklinde, yani tamlayan eki (-un) alarak kurulması gerekir. "Okul müdürü" şekli, genellikle "bir okulda çalışan müdür" gibi genel bir anlam taşır (belirtisiz isim tamlaması). Ancak cümledeki bağlam, genellikle belirli bir okulun müdürünü işaret eder. Bu durumda, "okul" kelimesine gelmesi gereken "-un" tamlayan ekinin eksikliği, anlatım bozukluğuna yol açar. Doğrusu "Okulun müdürü konuşma yapacak" olmalıdır.
- C) Arabanın lastiği patlamış.
- Burada "arabanın lastiği" bir isim tamlamasıdır. "Araba-nın" kelimesindeki "-nın" tamlayan ekidir ve doğru kullanılmıştır. Cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu yoktur.
- D) Çocuğun ayakkabısı çamur olmuştu.
- Burada "çocuğun ayakkabısı" bir isim tamlamasıdır. "Çocuk-un" kelimesindeki "-un" tamlayan ekidir ve doğru kullanılmıştır. Cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, B seçeneğindeki "Okul müdürü" ifadesinde, eğer belirli bir okulun müdürü kastediliyorsa, "okul" kelimesine gelmesi gereken "-un" tamlayan ekinin eksikliği nedeniyle bir anlatım bozukluğu olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
