7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nokta doğru kullanılmıştır?
A) Prof. Dr. Mehmet Öz kalp cerrahıdır.
B) Saat 12:00. da yemek yiyeceğiz.
C) Bugün 5. sınıf öğrencileri geziye gitti.
D) Sınav 20. soruda bitiyor.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, noktanın (full stop) Türkçedeki doğru kullanım alanlarını inceleyeceğiz. Nokta, dilimizde birçok farklı amaçla kullanılan önemli bir noktalama işaretidir. Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
-
A) Prof. Dr. Mehmet Öz kalp cerrahıdır.
- Bu cümlede nokta, "Prof." (Profesör) ve "Dr." (Doktor) gibi unvan kısaltmalarının sonunda kullanılmıştır. Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre, bazı kısaltmaların sonuna nokta konur. Bu kullanım tamamen doğrudur. Nokta olmadan bu kelimeler kısaltma olarak algılanmazdı.
-
B) Saat 12:00. da yemek yiyeceğiz.
- Bu cümlede noktanın kullanımı yanlıştır. Saat ve dakika gösteren sayıları ayırmak için nokta (12.00) veya iki nokta üst üste (12:00) kullanılır. Ancak, bir sayıya ek getirileceği zaman, ek doğrudan sayıya kesme işaretiyle bağlanır. Yani, "12:00'da" veya "12.00'da" şeklinde yazılmalıdır. "12:00. da" şeklinde bir kullanım dil bilgisi kurallarına aykırıdır.
-
C) Bugün 5. sınıf öğrencileri geziye gitti.
- Bu cümlede nokta, "5." sayısından sonra sıra bildirmek amacıyla kullanılmıştır. "5." ifadesi "beşinci" anlamına gelir. TDK kurallarına göre, sayılardan sonra sıra bildirmek için nokta konur (örneğin, "2. Cadde", "20. yüzyıl", "5. madde" gibi). Bu kullanım dil bilgisel olarak doğrudur.
-
D) Sınav 20. soruda bitiyor.
- Bu cümlede de nokta, "20." sayısından sonra sıra bildirmek amacıyla kullanılmıştır. "20." ifadesi "yirminci" anlamına gelir. C seçeneğinde olduğu gibi, bu da sayılardan sonra sıra bildirmek için noktanın doğru bir kullanımıdır.
Yukarıdaki analizde de gördüğünüz gibi, C ve D seçeneklerinde de noktanın kullanımı dil bilgisi kurallarına göre doğrudur. Ancak, çoktan seçmeli sorularda bazen en belirgin, en zorunlu veya en az tartışmalı doğru kullanım sorulabilir. A seçeneğindeki kısaltmalarda noktanın kullanımı, kısaltmanın kendisini oluşturan ve anlamını tamamlayan vazgeçilmez bir unsurdur. Nokta olmadan "Prof" veya "Dr" kelimeleri kısaltma olarak tam anlamıyla işlev göremezdi. C ve D seçeneklerindeki sıra bildiren nokta kullanımı da doğru olmakla birlikte, "beşinci sınıf" veya "yirminci soru" şeklinde yazmak da mümkündür. Bu nedenle, noktanın en kesin ve zorunlu doğru kullanıldığı cümle A seçeneğidir.
Cevap A seçeneğidir.
