Yapısal anlatım bozuklukları 8. sınıf Test 2

🎓 Yapısal Anlatım Bozuklukları 8. Sınıf Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, cümlelerdeki yapısal bozuklukları anlamanıza ve bu tür hataları kolayca tespit etmenize yardımcı olacak temel konuları içerir. Testi çözerken bu notlardan faydalanarak daha başarılı olabilirsin.

📌 Özne Eksikliği

Cümlede bir işi yapan veya durumu karşılayan bir özne bulunması gerekir. Eğer birden fazla yargı (yüklem) içeren bir cümlede, ortak kullanılan özne tüm yargılara uymuyorsa, özne eksikliği hatası oluşur.

• Bir cümlede birden fazla yüklem varsa, her yüklemin kendi öznesine uygun olup olmadığını kontrol etmelisin.
• Özellikle "edilgen" (pasif) çatılı fiillerle "etken" (aktif) çatılı fiillerin bir arada kullanıldığı durumlarda bu hata sıkça görülür.

Örnek: "Kimse onu sevmez, sürekli eleştirirdi." (Yanlış)
Doğrusu: "Kimse onu sevmez, herkes sürekli eleştirirdi." (İkinci yüklemin öznesi eksik.)

💡 İpucu: Yükleme "Kim?" veya "Ne?" sorularını sorarak özneyi bulmaya çalış. Eğer bir yargının öznesi yoksa veya ortak özne ona uymuyorsa, hata var demektir.

📌 Nesne Eksikliği

Bir cümlede, yapılan işten etkilenen varlık veya kavramı karşılayan nesnenin (belirtili veya belirtisiz) bulunması gerekir. Ortak kullanılan nesne, tüm yüklemlere uymadığında nesne eksikliği ortaya çıkar.

• Genellikle sıralı veya bağlı cümlelerde, birden fazla yüklemden birinin nesnesi eksik bırakılır.
• Özellikle "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap veren belirtili nesne eksikliği çok yaygındır.

Örnek: "Kitabı çok sever, kimseye vermezdi." (Yanlış)
Doğrusu: "Kitabı çok sever, onu kimseye vermezdi." (İkinci yüklemin nesnesi eksik.)

⚠️ Dikkat: "Neyi?" ve "Kimi?" sorularını sorarak nesneyi bulmaya çalış. Eğer bir yüklem için bu soruların cevabı yoksa, dikkatli ol!

📌 Tümleç Eksikliği (Dolaylı Tümleç, Zarf Tümleci)

Cümlede bir eylemin yönünü, yerini, aracını veya zamanını bildiren tümleçlerin (dolaylı tümleç, zarf tümleci) eksik olması durumudur. Ortak kullanılan tümleç, tüm yüklemlere uygun olmadığında hata oluşur.

• Dolaylı Tümleç Eksikliği: "Kime?", "Neye?", "Nerede?", "Neyden?", "Kimde?", "Kimden?" gibi sorulara cevap veren bir tümlecin eksik olmasıdır.
• Zarf Tümleci Eksikliği: "Nasıl?", "Ne zaman?", "Ne kadar?", "Neden?" gibi sorulara cevap veren bir tümlecin eksik olmasıdır.

Örnek (Dolaylı Tümleç): "Kardeşine çok kızdı, bir daha konuşmadı." (Yanlış)
Doğrusu: "Kardeşine çok kızdı, onunla bir daha konuşmadı." (İkinci yüklemin dolaylı tümleci eksik.)

Örnek (Zarf Tümleci): "Arkadaşlarıyla buluştu, uzun uzun sohbet etti." (Yanlış)
Doğrusu: "Arkadaşlarıyla buluştu, onlarla uzun uzun sohbet etti." (İkinci yüklemin zarf tümleci eksik.)

📝 Unutma: Bazı fiiller belirli bir tümleçle kullanılır. "Kızmak -e", "konuşmak -le" gibi. Bu fiillerin yanında uygun tümleç yoksa hata olabilir.

📌 Yüklem Eksikliği

Cümlede bir yargıyı tamamlayan, işi veya durumu bildiren temel öge olan yüklemin eksik olmasıdır. Özellikle sıralı cümlelerde, ortak yüklem her iki yargıya da uymadığında veya bir yargının yüklemi tamamen unutulduğunda bu hata meydana gelir.

• Genellikle karşılaştırma veya zıtlık bildiren cümlelerde görülür.
• Birinci yargının yüklemi tamamlarken, ikinci yargının yükleminin eksik bırakılmasıyla oluşur.

Örnek: "Ben resim yapmayı, kardeşim ise müzik dinlemeyi sever." (Yanlış)
Doğrusu: "Ben resim yapmayı severim, kardeşim ise müzik dinlemeyi sever." (İkinci yargının yüklemi eksik.)

💡 İpucu: Her cümlenin veya cümleciğin kendi yüklemi olduğunu kontrol et. Özellikle "ve", "ama", "fakat" gibi bağlaçlarla bağlanan cümlelerde bu hataya dikkat et.

📌 Ek Fiil Eksikliği

Ek fiil (imek fiili), isim soylu sözcükleri yüklem yapar veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar. Ek fiilin eksik bırakılması da yapısal bir anlatım bozukluğudur.

• Genellikle isim veya sıfat tamlamalarının yüklem olduğu durumlarda, ek fiilin bir kısmının düşürülmesiyle oluşur.
• Özellikle zıt anlamlı iki durumun karşılaştırıldığı cümlelerde sıkça görülür.

Örnek: "Bu ev eski ama çok sağlam." (Yanlış)
Doğrusu: "Bu ev eskiydi ama çok sağlamdı." (Her iki yargının da ek fiili eksik.)

⚠️ Dikkat: "İdi", "imiş", "ise", "dir" ek fiillerinin cümledeki eksikliğine dikkat et. Özellikle geçmiş zaman veya şart kipinde bu eksiklikler anlatımı bozar.

📌 Çatı Uyuşmazlığı

Bir cümlede birden fazla fiil veya fiilimsi kullanıldığında, bunların çatı özelliklerinin (etken/edilgen) birbirine uygun olması gerekir. Eğer bu uyum sağlanmazsa çatı uyuşmazlığı ortaya çıkar.

• Genellikle "edilgen" çatılı bir fiil ile "etken" çatılı bir fiilin aynı cümlede uyumsuz kullanılmasıyla oluşur.
• Fiilimsilerle yüklemler arasında da çatı uyumu aranır.

Örnek: "Sorular dikkatlice okuyup sonra cevaplandı." (Yanlış)
Doğrusu: "Sorular dikkatlice okunup sonra cevaplandı." (Her iki fiil de edilgen olmalı.)
Veya: "Soruları dikkatlice okuyup sonra cevapladık." (Her iki fiil de etken olmalı.)

📝 Unutma: Edilgen çatılı fiiller genellikle "-l", "-n" eklerini alır ve işi yapan belli değildir. Etken çatılı fiillerde ise işi yapan bellidir. Cümledeki eylemlerin kim tarafından yapıldığına dikkat et.

📌 Tamlama Yanlışları

İsim ve sıfat tamlamalarının doğru kurulmaması veya ortak kullanılan bir tamlamanın her iki tamlanana da uygun olmaması durumudur. Bu, genellikle bir tamlayanın veya tamlananın yanlış kullanılmasıyla ortaya çıkar.

• Bir tamlayan, farklı türdeki iki tamlanana bağlanamaz (örn: bir isim tamlaması ile bir sıfat tamlaması aynı tamlayana bağlanamaz).
• Genellikle "isim tamlaması" ve "sıfat tamlaması"nın aynı tamlayanı paylaşmaya çalışmasıyla oluşur.

Örnek: "Siyasi ve ekonomik sorunlar görüşüldü." (Yanlış)
Doğrusu: "Siyasi sorunlar ve ekonomik sorunlar görüşüldü." (Veya "Siyasi ve ekonomik sorunlar" yerine "Siyasal ve ekonomik sorunlar" denmeli.)
Burada "siyasi" bir sıfat, "ekonomik" de bir sıfat. Ancak "siyasi sorunlar" bir sıfat tamlaması iken, "ekonomik sorunlar" da bir sıfat tamlamasıdır. Eğer "siyaset" (isim) ve "ekonomi" (isim) olsaydı, "Siyaset ve ekonomi sorunları" şeklinde bir tamlama kurulamazdı. Bu durumda "Siyaset sorunları ve ekonomi sorunları" denmeliydi.

💡 İpucu: Tamlamayı oluşturan sözcüklerin türüne (isim mi, sıfat mı) dikkat et. Ortak kullanılan bir sözcük, tamlamanın her iki tarafına da mantıklı ve dil bilgisel olarak doğru bir şekilde bağlanabiliyor mu kontrol et.