Sevgili öğrenciler, bitkiler de çevrelerindeki değişikliklere tepki verirler ve bu tepkiler genellikle hareketlerle kendini gösterir. Bu hareketleri iki ana kategoriye ayırabiliriz: tropizmler ve nasti hareketleri.
- Tropizm (Yönelim): Bitkinin bir uyarıcıya (ışık, yer çekimi, kimyasal madde vb.) doğru veya ondan uzağa doğru, kalıcı ve yönlü büyüme hareketleridir. Bu hareketler genellikle yavaş gerçekleşir ve bitkinin organlarının yönünü değiştirir.
- Nasti (İrkilme): Bitkinin bir uyarıcıya (ışık, sıcaklık, dokunma vb.) karşı gösterdiği, yönlü olmayan, geçici ve hızlı tepki hareketleridir. Nasti hareketlerinde bitkinin büyümesi değil, turgor basıncındaki değişiklikler etkili olabilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Fototropizm: Bu, bitkinin ışık uyarısına karşı gösterdiği yönelim hareketidir. Örneğin, bir bitkinin gövdesinin ışık kaynağına doğru eğilmesi veya büyümesi fototropizme örnektir. Yaprakların açılıp kapanması bir büyüme yönelimi değil, geçici bir tepkidir. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Fotonasti: Bu, bitkinin ışık uyarısına karşı gösterdiği yönlü olmayan irkilme hareketidir. Gündüz ışık varken yaprakların açılması ve gece ışık azaldığında veya kaybolduğunda kapanması, ışık şiddetine bağlı olarak gerçekleşen bir nasti hareketidir. Bu durum, bitkinin turgor basıncındaki değişikliklerle ilişkilidir ve büyüme yönelimi değildir. Sorumuzdaki durum tam olarak fotonastiye uymaktadır.
- C) Kemotropizm: Bu, bitkinin kimyasal maddelerin etkisiyle gösterdiği yönelim hareketidir. Örneğin, polen tüpünün yumurtalığa doğru büyümesi veya bitki köklerinin topraktaki minerallere doğru yönelmesi kemotropizme örnektir. Yaprakların açılıp kapanması kimyasal bir yönelimle ilgili değildir. Bu nedenle C seçeneği doğru değildir.
- D) Geotropizm (Gravitropizm): Bu, bitkinin yer çekimi uyarısına karşı gösterdiği yönelim hareketidir. Bitki köklerinin yer çekimi yönünde aşağı doğru büyümesi (pozitif geotropizm) ve gövdesinin yer çekiminin tersi yönde yukarı doğru büyümesi (negatif geotropizm) geotropizme örnektir. Yaprakların açılıp kapanması yer çekimiyle ilgili bir hareket değildir. Bu nedenle D seçeneği doğru değildir.
Sonuç olarak, bir bitkinin yapraklarının gündüz açılıp gece kapanması, ışık uyarısına karşı gösterilen yönlü olmayan, geçici bir tepki olduğu için en iyi fotonastiye örnektir.
Cevap B seçeneğidir.
