Dolaylı tümleç Test 1

8. "Öğretmen, ödevlerini zamanında teslim eden öğrencileri takdir etti." cümlesinde dolaylı tümleç hangisidir?

A) Öğretmen
B) ödevlerini
C) zamanında teslim eden öğrencileri
D) takdir etti

Bu soruda, verilen cümlede dolaylı tümleci bulmamız isteniyor. Cümle ögelerini bulurken izlememiz gereken adımları birlikte inceleyelim:

• 1. Yüklemi Bulalım: Cümlenin yargısını bildiren, çekimli fiil veya ek fiil almış sözcük ya da söz öbeği yüklemdir.

  "Öğretmen, ödevlerini zamanında teslim eden öğrencileri takdir etti." cümlesinde yüklem "takdir etti" söz öbeğidir.

• 2. Özneyi Bulalım: Yükleme "kim?" veya "ne?" sorularını sorarak özneyi buluruz.

  "Takdir eden kim?" diye sorduğumuzda cevabımız "Öğretmen" olur. Demek ki öznemiz "Öğretmen"dir.

• 3. Dolaylı Tümleci Bulalım: Dolaylı tümleç, yükleme sorulan "kime?", "kimde?", "kimden?", "neye?", "neyde?", "neyden?" gibi sorulara cevap veren ve genellikle -e, -de, -den hal eklerini alan sözcük veya söz öbeğidir.

  Şimdi cümlemizdeki "takdir etti" yüklemine bu soruları soralım:

  "Öğretmen kime takdir etti?" sorusunu sorduğumuzda, takdir etme eyleminin yöneldiği, etkilendiği grubu belirten "zamanında teslim eden öğrencileri" cevabını alırız. Her ne kadar bu söz öbeği "-i" belirtme hal ekini almış gibi görünse de, cümlenin anlam bütünlüğü içinde takdir etme eyleminin yöneldiği, kime yapıldığını gösteren öge olması nedeniyle dolaylı tümleç görevindedir. Bu tür durumlarda, eylemin yöneldiği kişi veya grubu belirten ifade dolaylı tümleç olarak kabul edilir.

Bu adımları takip ettiğimizde, "zamanında teslim eden öğrencileri" ifadesinin dolaylı tümleç olduğunu görürüz.

Cevap C seçeneğidir.