Gazali'nin "Filozofların Tutarsızlığı" (Tehafütü'l-Felasife) adlı eserinde, İslam inancıyla çeliştiği gerekçesiyle eleştirdiği ve "küfür" olarak nitelendirdiği üç temel felsefi görüş aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Atomculuk, Ruhun ölümsüzlüğü, Nefs teorisi
B) Alemin ezeli oluşu, Tanrı'nın cüzileri bilmemesi, Ruhun ölümsüzlüğü
C) Sudur teorisi, Nübüvvetin gerekliliği, Ahlakın göreliliği
D) Determinizm, Bilginin imkansızlığı, Vahiy eleştirisi
Gazali'nin "Filozofların Tutarsızlığı" (Tehafütü'l-Felasife) adlı eseri, İslam düşünce tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Bu eserinde Gazali, özellikle Farabi ve İbn Sina gibi Meşşai filozofların bazı görüşlerini İslam inancıyla çeliştiği gerekçesiyle eleştirmiş ve yirmi meselede onların tutarsızlıklarını ortaya koymaya çalışmıştır. Bu yirmi meseleden üç tanesini ise "küfür" (dinden çıkma) olarak nitelendirmiştir. Bu üç temel felsefi görüş şunlardır:
- Alemin Ezeli Oluşu (Kadimliği): Filozoflar, evrenin (alemin) Allah ile birlikte ezeli, yani bir başlangıcı olmadığını savunmuşlardır. Gazali'ye göre bu görüş, Allah'ın yaratıcı sıfatına aykırıdır ve İslam'ın "Allah her şeyi yoktan var etmiştir" inancını reddetmek anlamına gelir. İslam inancına göre alem yaratılmıştır ve bir başlangıcı vardır.
- Tanrı'nın Cüzileri (Tikel Şeyleri) Bilmemesi: Filozoflar, Tanrı'nın sadece küllileri (tümel kavramları, genel ilkeleri) bildiğini, tek tek olayları, bireysel şeyleri (cüzileri) bilmediğini iddia etmişlerdir. Gazali, bu görüşün Allah'ın ilim sıfatını eksik bıraktığını ve O'nun her şeyi kuşatan bilgisine aykırı olduğunu belirtmiştir. İslam'a göre Allah, hem küllileri hem de cüzileri eksiksiz bir şekilde bilir.
- Ruhun Bedenle Birlikte Dirilmeyeceği (Cismani Haşrın İnkarı): Filozoflar, ahirette sadece ruhların dirileceğini, bedenlerin dirilmeyeceğini (cismani haşrı inkar) savunmuşlardır. Gazali'ye göre bu görüş, Kur'an'da açıkça belirtilen ahiret inancına, özellikle de bedenlerin dirilip hesaba çekileceği inancına aykırıdır. İslam inancına göre ahirette hem ruh hem de beden dirilecektir. Seçenekteki "Ruhun ölümsüzlüğü" ifadesi, filozofların ruhun ölümsüzlüğünü kabul ederken, bedenin dirilişini reddetmeleri bağlamında, Gazali'nin eleştirdiği noktayı (cismani haşrın inkarı) temsil etmektedir.
Diğer seçeneklerde yer alan görüşler ise Gazali'nin ya farklı bağlamlarda eleştirdiği (ancak "küfür" olarak nitelendirmediği) ya da filozofların genel olarak kabul ettiği veya Gazali'nin eleştiri odağında olmayan konulardır:
- A seçeneğindeki "Atomculuk" Gazali'nin kendi kelam görüşlerinde yer alan bir yaklaşımdır. "Nefs teorisi" ise "küfür" olarak nitelendirilen bir mesele değildir.
- C seçeneğindeki "Sudur teorisi" Gazali tarafından eleştirilse de "küfür" olarak değil, hatalı bir görüş olarak değerlendirilmiştir. "Nübüvvetin gerekliliği" filozoflar tarafından da kabul edilen bir konudur. "Ahlakın göreliliği" ise Gazali'nin temel eleştirileri arasında yer almaz.
- D seçeneğindeki "Determinizm" ve "Vahiy eleştirisi" Gazali'nin eleştirdiği "küfür" meseleleri arasında değildir. Filozoflar vahyi akli bir gerçeklik olarak yorumlamışlardır. "Bilginin imkansızlığı" ise Gazali'nin savunduğu bir görüş değildir.
Bu açıklamalar ışığında, Gazali'nin "küfür" olarak nitelendirdiği üç temel felsefi görüşü doğru olarak veren seçenek B'dir.
Cevap B seçeneğidir.
