7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-de" ekiyle ilgili bir yazım yanlışı vardır?
A) Bu konuda fikrimi söylemem gerek.
B) Sınıfta en çalışkan öğrenci bendim.
C) Yarınki maçta kimler oynayacak?
D) Bu soru da çok zormuş.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "-de" ekinin yazımıyla ilgili bir yanlışlık arıyoruz. Türkçede "-de" ekinin iki farklı görevi vardır ve bu görevlere göre yazımı değişir. Gelin, bu önemli kuralı hatırlayalım ve seçenekleri tek tek inceleyelim:
- Bağlaç Olan "-de" / "-da": Cümlede "bile, dahi" anlamı katar. Her zaman ayrı yazılır ve asla "-te / -ta" şeklini almaz. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece vurgu azalır.
- Ek Olan "-de" / "-da" (Hal Eki): Bulunma durumu ekidir. Kelimeye bitişik yazılır ve ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-te / -ta" şeklini alabilir. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya anlamsız hale gelir.
Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında değerlendirelim:
- A) Bu konuda fikrimi söylemem gerek. Buradaki "konuda" kelimesindeki "-da" ekini cümleden çıkaralım: "Bu konu fikrimi söylemem gerek." Cümlenin anlamı bozuluyor. Demek ki bu bir bulunma hal ekidir ve bitişik yazılması doğrudur. Bu cümlede yazım yanlışı yoktur.
- B) Sınıfta en çalışkan öğrenci bendim. Buradaki "sınıfta" kelimesindeki "-ta" ekini cümleden çıkaralım: "Sınıf en çalışkan öğrenci bendim." Cümlenin anlamı bozuluyor. Bu da bir bulunma hal ekidir ve ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-ta" şeklinde bitişik yazılması doğrudur. Bu cümlede de yazım yanlışı yoktur.
- C) Yarınki maçta kimler oynayacak? Buradaki "maçta" kelimesindeki "-ta" ekini cümleden çıkaralım: "Yarınki maç kimler oynayacak?" Cümlenin anlamı bozuluyor. Bu da bir bulunma hal ekidir ve ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-ta" şeklinde bitişik yazılması doğrudur. Bu cümlede de yazım yanlışı yoktur.
- D) Bu soru da çok zormuş. Buradaki "soru da" kelimesindeki "-da" ekini cümleden çıkaralım: "Bu soru çok zormuş." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "da"nın kattığı "bile, dahi" anlamı ve vurgu ortadan kalkıyor. Bu durumda "da" bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir. Ancak cümlede bitişik yazılmıştır ("soruda" şeklinde algılanabilir). Doğrusu "Bu soru da çok zormuş." şeklinde ayrı yazılmasıdır. Dolayısıyla bu cümlede bir yazım yanlışı vardır.
Cevap D seçeneğidir.
