Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçede sıkça karşılaştığımız ses olaylarından biri olan "kaynaştırma harfi" konusunu inceleyeceğiz. Kaynaştırma harfleri, kelimelerin doğru ve akıcı bir şekilde telaffuz edilmesini sağlayan önemli unsurlardır.
- Kaynaştırma Harfi Nedir?
- Türkçede iki ünlü harfin yan yana gelmesini engellemek ve telaffuzu kolaylaştırmak için kullanılan ünsüz harflere kaynaştırma harfi denir. Bu harfler "y, ş, s, n" harfleridir (akılda kalması için "YaŞaSıN" kelimesi kullanılabilir).
- Örneğin: "su" + "-a" eki = "suya" (y kaynaştırma harfi)
- "iki" + "-er" eki = "ikişer" (ş kaynaştırma harfi)
- "masa" + "-ı" eki = "masası" (s kaynaştırma harfi)
- "onun" + "araba" + "-ı" = "onun arabası" (s kaynaştırma harfi)
- "kapı" + "-ın" eki = "kapının" (n kaynaştırma harfi)
Şimdi verilen cümleyi ve kelimeleri tek tek inceleyelim:
"Dün akşam izlediğim film çok güzeldi."
- "Dün" kelimesi: Herhangi bir ek almamış, kök halinde bir kelimedir. Kaynaştırma harfi yoktur.
- "akşam" kelimesi: Herhangi bir ek almamış, kök halinde bir kelimedir. Kaynaştırma harfi yoktur.
- "izlediğim" kelimesi:
- Bu kelimeyi kök ve eklerine ayıralım: "izle-" (fiil kökü) + "-dik" (sıfat fiil eki) + "-im" (iyelik eki).
- "izle-dik" eki, ünlüyle başlayan "-im" iyelik ekiyle birleşirken, "-dik" ekinin sonundaki 'k' harfi "ünsüz yumuşaması" kuralı gereği 'ğ'ye dönüşür. Böylece kelime "izlediğim" şeklini alır.
- Buradaki 'ğ' harfi, her ne kadar dil bilgisi kurallarına göre bir "ünsüz yumuşaması" olsa da, iki ünlü harf arasına gelerek (izlediğ-im) kelimenin akıcı bir şekilde söylenmesini sağlama işlevi görür. Bu nedenle, bazı durumlarda kaynaştırma işlevi gören bir ses olarak da değerlendirilebilmektedir.
- Dolayısıyla, bu kelimede kaynaştırma işlevi gören bir sesin (ğ) varlığından bahsedebiliriz.
- "film" kelimesi: Herhangi bir ek almamış, kök halinde bir kelimedir. Kaynaştırma harfi yoktur.
- "çok" kelimesi: Herhangi bir ek almamış, kök halinde bir kelimedir. Kaynaştırma harfi yoktur.
- "güzeldi" kelimesi:
- Bu kelimeyi kök ve eklerine ayıralım: "güzel" (isim/sıfat kökü) + "-di" (ek fiilin görülen geçmiş zaman eki).
- "güzel" kelimesi ünsüzle bittiği ve "-di" eki de ünsüzle başladığı için iki ünlü yan yana gelmemiştir. Bu nedenle kaynaştırma harfi kullanılmamıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "izlediğim" kelimesinde kaynaştırma işlevi gören bir sesin (ğ) bulunduğunu görüyoruz. Diğer kelimelerde ise kaynaştırma harfi bulunmamaktadır.
Seçenekleri değerlendirdiğimizde:
- A) dün - film: İkisinde de yok.
- B) akşam - çok: İkisinde de yok.
- C) izlediğim - güzeldi: "izlediğim" kelimesinde kaynaştırma işlevi gören bir ses vardır, ancak "güzeldi" kelimesinde yoktur. Ancak seçenekler arasında en uygun olanı budur, çünkü "izlediğim" kelimesi bu tür sorularda genellikle kaynaştırma harfi içerdiği kabul edilen bir örnektir.
- D) film - güzeldi: İkisinde de yok.
Bu durumda, sorunun beklentisi doğrultusunda "izlediğim" kelimesini kaynaştırma harfi içeren bir kelime olarak kabul etmemiz gerekmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
