Cümlenin temel ögeleri (Özne, Yüklem) Test 1

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne ve yüklem uyumsuzluğu vardır?

A) Çocuklar bahçede oyun oynuyor.
B) Kuşlar dallarda ötüşüyor.
C) Kitaplar raflarda düzenli duruyor.
D) Öğrenciler sınavda başarılı olmuşlar.

Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruyu birlikte adım adım inceleyerek özne-yüklem uyumsuzluğunu nasıl tespit edeceğimizi öğrenelim.

Özne-Yüklem Uyumsuzluğu Nedir?

Özne ve yüklem arasındaki uyum, cümlenin anlamlı ve doğru olmasını sağlar. Temel olarak özne tekilse yüklem tekil, özne çoğulsa yüklem çoğul olmalıdır. Ancak bazı durumlarda bu kurala dikkat etmek gerekir.

Şimdi seçenekleri inceleyelim:

• A) Çocuklar bahçede oyun oynuyor.

Bu cümlede özne "çocuklar" (çoğul) ve yüklem "oynuyor" (tekil). Ancak "çocuklar" kelimesi insan olduğu için yüklem çoğul olabilir. Yani "oynuyorlar" şeklinde de kullanılabilir. Bu nedenle bu cümlede bir uyumsuzluk yoktur.

• B) Kuşlar dallarda ötüşüyor.

Bu cümlede özne "kuşlar" (çoğul) ve yüklem "ötüşüyor" (tekil). Burada dikkat etmemiz gereken önemli bir nokta var: Eğer özne insan dışındaki bir varlık ve çoğul ise, yüklem genellikle tekil olur. Ancak, yüklemin çoğul kullanılması durumunda (ötüşüyorlar) anlatım bozukluğu ortaya çıkar. Bu cümlede özne insan dışı bir varlık (kuşlar) olduğu için yüklem tekil olmalıdır. Ancak, "kuşlar" kelimesi çoğul olduğu için ve cümlenin anlamında bir gariplik sezildiği için bir uyumsuzluk vardır.

• C) Kitaplar raflarda düzenli duruyor.

Bu cümlede özne "kitaplar" (çoğul) ve yüklem "duruyor" (tekil). Tıpkı B seçeneğinde olduğu gibi, özne insan dışı bir varlık ve çoğul olduğu için yüklem tekil olabilir. Bu nedenle bu cümlede bir uyumsuzluk yoktur.

• D) Öğrenciler sınavda başarılı olmuşlar.

Bu cümlede özne "öğrenciler" (çoğul) ve yüklem "başarılı olmuşlar" (çoğul). Özne insan olduğu için yüklem çoğul olmak zorundadır. Bu nedenle bu cümlede bir uyumsuzluk yoktur.

Bu açıklamalar ışığında, özne ve yüklem uyumsuzluğu olan seçeneğin B olduğunu görüyoruz.

Cevap B seçeneğidir.