Bu soru, genetik kodun çok önemli bir özelliğini anlamamızı istiyor. Bir gen mutasyonu sonucu DNA'daki baz dizilimi değişmiş, ancak bu değişikliğe rağmen sentezlenen proteinde herhangi bir değişiklik olmamış. Bu durumun nedenini açıklayan genetik kod özelliğini bulmalıyız.
- Öncelikle, genetik bilginin akışını hatırlayalım: DNA'daki bilgi, RNA'ya aktarılır (transkripsiyon), ardından RNA'daki bu bilgi proteinlere çevrilir (translasyon). Proteinler, hücredeki birçok görevi üstlenen moleküllerdir ve amino asit adı verilen yapı taşlarından oluşur.
- DNA'daki baz dizilimi, mRNA'ya kopyalanır ve mRNA üzerindeki her üç bazlık diziye kodon denir. Her bir kodon, belirli bir amino asidi şifreler.
- Normalde, DNA'daki bir baz değişikliği (mutasyon), mRNA'daki kodonun da değişmesine neden olabilir. Eğer bu değişen kodon farklı bir amino asidi şifrelerse, sentezlenen proteinin yapısı ve dolayısıyla işlevi değişebilir.
- Ancak sorumuzda, DNA değişmesine rağmen proteinin değişmediği belirtiliyor. Bu, değişen kodonun hala aynı amino asidi şifrelediği anlamına gelir.
- Şimdi seçeneklere bakalım ve bu durumu açıklayabilecek özelliği bulalım:
- A) Evrensellik: Genetik kodun evrenselliği, hemen hemen tüm canlılarda aynı kodonların aynı amino asitleri şifrelemesi anlamına gelir. Bu, mutasyonun protein üzerindeki etkisiyle doğrudan ilgili değildir.
- B) Aşırılık (Fazlalık) / Redundancy: Genetik kodun aşırılığı veya fazlalığı (degeneracy olarak da bilinir), bir amino asidin birden fazla farklı kodon tarafından şifrelenebilmesi özelliğidir. Örneğin, lösin amino asidi için UUA, UUG, CUU, CUC, CUA, CUG gibi altı farklı kodon bulunur. Eğer DNA'daki bir mutasyon sonucu bir kodon değişir, ancak bu yeni kodon hala aynı amino asidi şifrelemeye devam ederse, protein diziliminde hiçbir değişiklik olmaz. Sorumuzdaki durum tam da bunu ifade etmektedir. DNA'daki baz dizilimi değişmiş, ancak bu değişiklik "sessiz bir mutasyon" olarak kalmış, çünkü yeni kodon aynı amino asidi kodlamıştır.
- C) Belirsizlik: Genetik kod belirsiz değildir. Yani, bir kodon asla birden fazla farklı amino asidi şifrelemez. Her kodon sadece tek bir amino asidi (veya dur sinyalini) şifreler. Bu, sorudaki durumla çelişir.
- D) Özgüllük: Genetik kodun özgüllüğü, her bir kodonun sadece belirli ve tek bir amino asidi şifrelemesi anlamına gelir. Bu özellik, genetik bilginin doğru bir şekilde çevrilmesini sağlar. Ancak, bir mutasyon sonrası proteinin değişmemesini açıklamaz; aksine, özgüllük, bir kodon değiştiğinde farklı bir amino asit gelme olasılığını vurgular. Aşırılık, özgüllük ile birlikte çalışır.
- Dolayısıyla, DNA'daki bir baz değişikliğine rağmen sentezlenen proteinde hiçbir değişiklik olmamasının nedeni, genetik kodun aşırılık (fazlalık) özelliğidir. Bu özellik sayesinde, bazı mutasyonlar (sessiz mutasyonlar) proteinin yapısını etkilemez.
Cevap B seçeneğidir.
